Leer kijken door de ‘bril van de gebruiker' | Vanwege succes voor de vierde keer herhaald! | Masterclass Prettige Plekken | 15 november | Breda

Project

Groenmarkt verbindt historisch centrum Zutphen met IJssel

De gemeente Zutphen heeft als ambitie om de historische stadskern en de IJssel beter beleefbaar te maken en beter met elkaar te verbinden. Hiervoor is de historische verbinding Marspoortstraat-Groenmarkt heringericht. Deze as verbindt de binnenstad met de te vernieuwen IJsselkade (vanaf 2017).

Uitgangspunt voor de herinrichting was meer aandacht voor de historische kwaliteiten, meer plek voor terrassen, maar niet ten koste van een rigoureuze afname van de parkeerfunctie. HOSPER landschapsarchitectuur & stedebouw maakte het ontwerp voor het gebied. Met behulp van een schetsmaquette, die steeds het aangepaste ontwerp liet zien, is het overleg gevoerd met de gemeente, monumentencommissie, klankbordgroep en diverse belanghebbenden als de weekmarkt, winkeliers, horecaondernemers en bewoners. Op deze manier is het ontwerp stap voor stap aangepast tot een definitief ontwerp dat inspeelt op de historische omgeving en waarin verschillende functies naast elkaar kunnen blijven bestaan.

 

De Wijnhuistoren is het hoogtepunt van de Groenmarkt en vormt de schakel met het autovrije verblijfsgebied van de Houtmarkt. Daarom zijn juist t.p.v. de Wijnhuistoren de parkeerplaatsen weggehaald en hebben de daar gevestigde horecazaken terrassen kunnen maken. Voor het overige deel van de Groenmarkt is de parkeerfunctie gehandhaafd. Wel is t.b.v. de zichtlijn naar de Wijnhuistoren het parkeren middenop de Groenmarkt weggehaald en is parkeren alleen nog mogelijk langs de noord-en zuidzijde. Donkere basaltbanden en 'stromende' banen van diverse typen graniet (deel historisch en hergebruikt) rijgen de verblijfs- en parkeerfunctie aan elkaar. Om de eenheid van de Groenmarkt verder te versterken is ook de bestaande bomenrij midden op de Groenmarkt gekapt. Niet alleen waren deze kastanjebomen ziek, maar door de situering ervan werd het historische plein ruimtelijk opgeknipt en niet meer als een plein ervaren. Daarom is gekozen voor meer licht doorlatende bomen (Gleditsia triacanthos ‘Skyline’), die een plaats kregen dichter naar de gevels toe. Zo is recht gedaan aan de historische opzet van de Groenmarkt, voelt de ruimte meer als een plein en staat de Wijnhuistoren weer als een hoogtepunt in het zicht van de Marspoortstraat.


Ook had vroeger vrijwel elk pand aan de Groenmarkt zijn eigen stoep. In de jaren '50 heeft de gemeente deze privéstoepen en de openbare stoepen beter begaanbaar gemaakt. Dat betekende in veel gevallen dat er geen verschil meer was tussen privé en openbare stoep. Met de nieuwe inrichting van de Groenmarkt is dit veranderd. Met afwijkende natuurstenen bestrating zijn de privéstoepen weer terug in het straatbeeld. De eigenaren van de panden hebben uit een aantal voorbeelden kunnen kiezen in welk patroon en met welke bewerking hun natuurstenen stoep eruit moest komen te zien. Zo is weer een afwisselend gevelbeeld ontstaan dat past bij een historische markt.


Op Groenmarkt zijn hoge, sierlijke straatlantaarns geplaatst. De breedte van de Groenmarkt wordt overbrugd door tussen de masten 'zwevende' spanverlichting van Philips te bevestigen (ledlampen aan kabels). Zo is de Groenmarkt obstakelvrij, valt de verlichting overdag niet op en komen zo de historische panden goed tot hun recht.


De as Groenmarkt-Marspoortstraat doorsnijdt het grensvlak van twee stadsdelen met verschillende cultuurhistorische achtergronden en karakteristieken. De Groenmarkt stamt uit de Middeleeuwen en de Marspoort vormde de overgang tussen ‘binnen’ en ‘buiten’ de middeleeuwse stadskern. Na afbraak van de vestingwerken en de Marspoort wordt in de tweede helft van de 19e eeuw de stad uitgebreid met de IJsselkade en de Marspoortstraat. De straat vormt dan opnieuw een belangrijke entree tot de binnenstad.  Om deze overgang zichtbaar te maken verandert t.p.v. de voormalige Marspoort het verhardingsmateriaal. De positie van de Marspoort is zichtbaar gemaakt met basaltkeitjes. Vervolgens is de Marspoortstraat niet in natuursteen uitgevoerd, maar herstraat in een chique, donkere baksteen (Wienerberger dikformaat), passend bij de negentiende-eeuwse omgeving. Bij de herinrichting van de IJsselkade (vanaf 2017) vormt deze klinker ook het basismateriaal. Zo wordt de architectonische eenheid van dit bijzondere stadsdeel langs de IJssel verder geaccentueerd.


Waterput

Tijdens graafwerkzaamheden bij de herinrichting van de Groenmarkt is een meer dan 200 jaar oude waterput ontdekt. De put is 8 meter diep en heeft daar een diameter van 2 meter. Het is een voormalige openbare waterput, waar de hele buurt rond de Groenmarkt vers water kon halen. Op de put stond een stadspomp, die tot het eind van de 19 e eeuw in gebruik is geweest. Kort voor de Tweede Wereldoorlog is de pomp weggehaald. Momenteel is de gemeente bezig een replica van de waterput te maken die later een plekje krijgt op de Groenmarkt.

Tekst: HOSPER landschapsarchitectuur & stedebouw

Deel dit artikel

Open modal