Leren beheren met een andere focus

Bruggenbouwers én techneuten 

“Veel beheerders zijn specialisten met een technische achtergrond. Maar wat nu van ze gevraagd wordt, vergt hele andere kennis en vaardigheden”, zegt Marlies Brinkhuijsen. Ze is landschapsarchitect en als universitair docent aan de WUR betrokken bij leergang die de beheerder op de toekomst voorbereidt. “Bij MPS merkten ze dat de opgaven voor beheerders zo complex zijn geworden, dat ze eigenlijk niet meer weten hoe ze het moeten aanpakken.” 

“Dat heeft te maken met alle transities die boven op die grote vervangingsopgaven komen”, licht Brinkhuijsen toe. “De beheerder moet met allerlei andere partijen gaan samenwerken en zaken als beleving, waarden en participatie meenemen. Dan kom je er, met alleen een technische opleiding, niet meer uit.”  

Want dé beheerder bestaat niet, er zijn verschillende types nodig. Brinkhuijsen noemt dit het T-model. “Je hebt brede mensen nodig en specialisten. De bredere persoon kan de talen spreken en de bruggen bouwen, maar je hebt ook de hardcore assetmanagers met de technische kennis nodig, net als de operationele managers met de jaarplannen. Maar op tactisch en strategisch niveau gaat het er niet meer alleen om waar het geld naar toe wordt verdeeld. Daar komt echt die regiefunctie bij en worden andere vaardigheden gevraagd.” 

Brinkhuijsen constateert dat er in de afgelopen jaren flinke stappen zijn gemaakt. “Iedere gemeente is het stadium van alleen technisch beheer wel voorbij”, zegt Brinkhuijsen. “Maar beheerders worstelen er nog steeds mee, wat ook logisch is. Alle gemeentes hebben prachtige ambities. Mooie lijstjes in de Omgevingsvisie waar ze voor staan, maar als je vervolgens in de straat aan het werk moet en er een ontwerp moet komen, past het allemaal niet. Hoe maak je die keuzes, wat geeft je prioriteit en hoe maak je het transparant zodat anderen snappen waarom je welke beslissing neemt? Dat is echt op heel veel plekken nog een gigantische puzzel. Je ziet dat er een groot gat zit tussen de strategische en operationele laag, in de tactische laag dus.” 

Wetenschap en praktijk koppelen 

De eerste cursus ging in 2021 van start. Een logische stap, vindt Brinkhuijsen. “Een opleiding voor beheerders was er niet. Dus moest er onderwijs komen dat bestaande beheerders bijschoolt én nieuwe beheerders klaarstoomt. De komende jaren gaan heel veel beheerders met pensioen en moet er nieuwe aanwas komen. Dus bij studierichtingen die ertegenaan zitten, moet je laten merken dat beheer ook een hele interessante werkomgeving kan zijn.” 

De cursussen koppelen de praktijk aan de wetenschap. Het zijn vooral beheerders die zich inschrijven, maar ook bijvoorbeeld landschapsarchitecten en planners nemen deel. “En masterstudenten”, voegt Brinkhuijsen toe. Zij zorgen voor de kracht van de mixed classroom. “Een van de dingen die we daarin doen is een ‘stand in your shoes’-opdracht. Daarin koppelen we een student aan een professional, waarbij de laatste een project uit de praktijk inbrengt en de student vraagt hoe deze dit zou aanvliegen. Die studenten zijn getraind om kritisch en vanuit het theoretisch perspectief te denken. Ze kijken op een andere manier naar zo’n vraag.”

Vraag achter de vraag 

Ze geeft een voorbeeld. Een professional vroeg de studenten om mogelijke maatregelen tegen wateroverlast. Al doorvragend kwam de student erachter dat de professional haar collega’s niet meekreeg in die transitie rond klimaatadaptatie en dus eigenlijk niet om een technische oplossing vroeg. Als oplossing kwam ze daarom met een samenwerkingsproces dat die collega’s op een nieuwe manier liet denken. “De vraag achter de vraag is altijd heel interessant.” 

Ze legt uit: “Professionals werken logischerwijs vaak op routine, want die hebben geen tijd om elke keer vanaf nul te beginnen. Maar de druk is nu zo hoog dat ze zichzelf ook de tijd niet gunnen om even een stap achteruit te doen: werkt de routine wel? Kunnen we op een andere manier meer effect sorteren, als we eerder in het proces of op een ander schaalniveau beginnen? Hoe kunnen we slimmer koppelen met andere opgaves? Daarover gaan beiden in gesprek en leren ze elkaars manier van denken beter kennen.”  

Drie opleidingen 

Er is inmiddels een leergang met drie cursussen. In Samenwerken aan transities staat integraal werken centraal. Brinkhuijsen: “Als je integraal werkt, is het belangrijk dat je elkaars taal verstaat, zodat je samen tot nieuwe oplossingen kunt komen. Daarnaast leer je dat er verschillende vormen van integratie zijn. “Heel vaak is het idee om alles met alles te verbinden. Maar daar gaat het helemaal niet om. Je moet dat heel selectief doen. In de cursus krijg je beter zicht wanneer het een meerwaarde heeft om integraal te werken en waarom.” 

De tweede cursus is Besluitvorming en participatie. “In die cursus gaat het erom inzicht te krijgen in hoe beleids- en planprocessen met stakeholders verlopen en hoe je daarin als beheerder effect kunt hebben. ‘Ik kan nu tijdig en efficiënt schakelen met partijen die andere processen volgen ‘Ik weet nu wat ik nodig heb en wat ik van anderen kan vragen.’. Zo omschreef een deelnemer deze opleiding treffend”, vat Brinkhuijsen de opbrengst samen. 

In de derde cursus, Toekomst verkennen voor beheerders openbare ruimte, leert de deelnemer grip te krijgen op de onzekere toekomst en strategisch keuzes te maken. “We moeten nu keuzes maken voor de verre toekomst, waarover we heel veel dingen nog niet weten. In de cursus geven we allemaal manieren van toekomst denken, waarmee je veel meer zicht kan krijgen op wat voor soort onzekerheden er zijn, wanneer die spelen, hoe zeker of onzeker zijn ze, en wat voor manieren heb je om daar beter grip op te krijgen.” 

De drie cursussen zijn los van elkaar te volgen. “We merken wel dat samenwerken en transities het meest herkenbaar is voor beheerders in eerste instantie. Die andere zijn iets specifieker, maar trekken net zo veel deelnemers. Maar het is heel erg afhankelijk van waar de cursist in geïnteresseerd is. Loop je bijvoorbeeld heel erg tegen die integraliteit aan of juist tegen die complexiteit, dat verschilt. Je kan er één doen, of alle drie en in welke volgorde maakt niet uit.” Wat levert het uiteindelijk op? “Je krijgt geen afvinklijstjes van hoe je moet doen, je leert vooral vaardigheden. Wat ik het meest terug hoor van deelnemers is dat ze anders zijn gaan denken, met een andere focus.” 

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 6/2025. Lees meer van Straatbeeld in onze digitale bibliotheek.