Leidse Ladder als monitoringstool voor circulariteit

maandag 7 augustus 2023
Om te beoordelen of projecten in de openbare ruimte circulair worden uitgevoerd, ontwikkelde de gemeente Leiden de Leidse Ladder. Deze monitoringstool maakt met een puntenscore de mate van circulariteit in projecten inzichtelijk. Aan de hand van het puntenaantal kan worden nagegaan of het project aan de circulariteitseisen van de gemeente Leiden voldoet. Esmé Bosch, beleidsmedewerker circulaire bouw bij de gemeente legt het instrument en de achterliggende doelen uit.

Leiden onderschrijft de nationale doelstelling om conform de Transitieagenda Bouw alle gemeentelijke bouwprojecten waar mogelijk vanaf 2023 100% circulair uit te vragen. In maart 2021 startte de gemeente daarom het project Circulaire Openbare Ruimte (COR). “Een grote groep van ongeveer zestig collega’s vanuit acht verschillende domeinen in de openbare ruimte kwam bijeen om te kijken hoe 100% circulair uitvragen eruit moet zien. Wat betekent dat, hoe kom je daar? Wie heb je daar allemaal voor nodig?” schetst Bosch het proces. 

In oktober 2021 werd het project afgerond en onder andere vastgesteld wat een 100% circulaire uitvraag is en hoe je daar in projecten en processen naar toe kunt werken: momenteel geldt een project als 100% circulair als is voldaan aan twee van de acht circulaire ontwerpprincipes (zie foto). In 2030 moet aan alle acht worden voldaan. “Daaruit ontstond de behoefte om aan de voorkant te kunnen monitoren hoe circulair een project is: welke elementen heb je daarvoor nodig, hoe kun je beoordelen of het voldoende circulair is? Zo is de Leidse Ladder tot stand gekomen.”  

rererer

De circulaire ontwerpprincipes als basis 

De ladder bestaat uit een vragenlijst die vanaf het schetsontwerp tot de aanbesteding kan worden ingevuld. “Hoe eerder je hem in het proces invult, hoe makkelijker je nog kan bijsturen. Zodra je het definitief ontwerp hebt,  weet je hoe circulair je project is.”  

De acht ontwerpprincipes zijn gebaseerd op de R-ladder. Bosch: “Op preventie, waardebehoud en waardecreatie. De ontwerpprincipes vloeien daaruit voort.” Het leidt tot een vragenlijst waarmee een totaal van 148 punten is te behalen, bijvoorbeeld op het gebied van circulaire sloop, van hergebruik van objecten, van materiaalgebruik, door het voorkomen van bepaalde ingrepen, via circulair ontwerp, door aanpasbaarheid en toekomstig hergebruik en door de inzet van circulaire businessmodellen en indicatoren. 

Bosch geeft een voorbeeld van een circulaire afweging die veel punten oplevert, omdat er geen nieuw materiaal nodig is: “Gebakken straatmateriaal wordt in grote hoeveelheden toegepast in Leiden, zowel voor nieuwbouw als voor renovaties en herinrichtingen. Oude gebakken klinkers die vrijkomen bij deze projecten zijn vaak van goede kwaliteit en kunnen prima nog jaren de straat van verharding voorzien. Gelukkig is dat algemeen bekend en worden oude gebakken klinkers vaak weer meegenomen door de aannemer om ergens anders opnieuw te gebruiken. Maar het transport van dit materiaal is wel erg intensief en milieuvervuilend, door het gewicht en het grote aantal benodigde stenen per vierkante meter bestrating. Milieutechnisch is het dus voordelig om vrijkomende gebakken klinkers direct her te gebruiken op dezelfde locatie.” 

Implementatie 

Het invullen van de monitor kost gemiddeld een half uur, de uitslag volgt binnen enkele minuten. Van de 148 te behalen punten volstaat voorlopig een totaal van veertig punten, behaald in minimaal twee van de acht ontwerpprincipes. Met die score voldoet het project aan de op dat moment geldende circulariteitsdoelen en kan het 100% circulair genoemd worden. “Die veertig punten is 100% circulair volgens de kennis en kunde die we op dit moment hebben.” 

Leiden stelde de monitor in oktober 2022 verplicht, tot en met eind 2023 wordt deze in een test- en analysefase verder fijn geslepen. “We kijken wat er goed en minder goed gaat, waar hebben onze collega’s hulp nodig, wat zijn knelpunten? Met de ingevulde monitoren en de opgehaalde feedback updaten we vanuit het circulaire bouwteam de monitor en de handleiding waar nodig. Zodat we begin 2024 een goed lopende monitor hebben, waar iedereen in zich kan vinden en die makkelijk in te vullen is.”  

Hulpmiddel voor volgende stappen 

Vanaf 2024 is de consequentie van het niet halen van het minimale puntenaantal dat het project niet in de huidige vorm uitgevoerd kan worden. Waarmee de tool een daadwerkelijke stok achter de deur wordt om circulariteit uit de vrijblijvendheid te krijgen. Dat is ook het doel van de monitor, naast het creëren van bewustwording en draagvlak. “Het is een gezamenlijk leerproces waarin we openbare ruimte makers en beheerders helpen om de volgende circulaire stappen kunnen zetten.” 

Bosch vervolgt: “De eerste stappen zijn vaak het eenvoudigst. ‘Ja, ik kan wel tien tot twintig procent hergebruiken’. Of op een gegeven moment vijftig procent hergebruiken. Maar hoe ga je die laatste twintig procent vinden? En hoe kunnen wij als circulair bouwteam het beste faciliteren in het realiseren van achterliggende systemen? Daar helpen wij bij via een voortdurende analyse en evaluatie van en door in gesprek te  gaan over de ingediende lijsten.  En uiteindelijk hoop je dat dat monitor overbodig wordt. Dat mensen zich er zo bewust van zijn dat alle projecten automatisch circulair zijn.” 

Op  9 november organiseert de gemeente Leiden het evenement Van Leidse Ladder naar Landelijke Ladder. "We vertellen je die dag meer over het ontstaan en de werking van de Leidse Ladder. Ook geven we je zoveel mogelijk praktische handvatten om circulariteit te kunnen monitoren in de openbare ruimte. Je bent van harte welkom!" Je kunt je aanmelden via deze link.

Leidse Ladder

 

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

3D-geprint straatmeubilair biedt veel voordelen

17 jun om 16:20 uur

Het 3D-printen van betonnen straatmeubilair en skate-objecten blijkt veel voordelen te bieden. “Je  hebt een…

Lees verder »
descriptionArtikel

Houtsnippers circulair ingezet in Rotterdamse straten

12 jun om 08:57 uur

Om burencontact in straten te bevorderen, voorziet Opzoomer Mee Rotterdam straten van kleine budgetten en/of…

Lees verder »
flash_onNieuws

Oud asfalt ter plekke omzetten in nieuw asfalt met de Asphalt Recycling Train

22 mrt om 13:37 uur

Rijkswaterstaat voert sinds kort een proef uit met de ‘Asphalt Recycling Train’ (ART). Deze machine ‘eet’ oud…

Lees verder »
descriptionArtikel

Er zit muziek in het circulaire materialendepot van Haarlemmermeer

8 jan om 13:51 uur

Een succes, zo betitelt de gemeente Haarlemmermeer het circulaire materialendepot, dat ze in 2023 in gebruik…

Lees verder »
descriptionArtikel

Sturing in bestekken cruciaal voor circulaire en CO2-impact

28 nov 2023

Ieder jaar worden er, veelal in opdracht van en in samenwerking met gemeenten of provincies, prachtige nieuwe…

Lees verder »
descriptionArtikel

Matchingstool maakt hergebruik grondstoffen efficiënter

26 nov 2023

Tinder voor grondstoffen. Dat is zo ongeveer hoe DuSpot zich laat kenmerken. “DuSpot is een onafhankelijke…

Lees verder »
descriptionArtikel

Rotterdamse materialenbank: ‘We hergebruiken veel meer dan grond’

19 nov 2023

De Circulaire Materialenbank van het Ingenieursbureau (Stadsontwikkeling) geeft bouwmaterialen in Rotterdam een…

Lees verder »
Kompasweg Alkmaar
descriptionArtikel

Circulair onderhoud stoepen? Neem net als Alkmaar meer duurzame ambities mee

24 okt 2023
De stoepen van de Alkmaarse Kompasweg waren toe aan een opknapbeurt. Door dit op een circulaire en ‘…
Lees verder »