Kan het licht uit of kan het minder?

De aftrap vond plaats op 20 juni in Utrecht waar een gevarieerd gezelschap zich verzamelde voor een Ronde Tafel Discussie rond dit thema. Onder leiding van NSVV-werkgroep voorzitter Piet Verburg (Ziut) en discussieleider Geert Dijkstra (Acquire Publishing) werd achtereenvolgens stilgestaan bij de vraag in hoeverre het thema daadwerkelijk speelt, wat de drijfveren zijn, waar men tegen aanloopt in de dagelijkse praktijk en dergelijke. Dit artikel bevat de belangrijkste bevindingen van de aanwezigen. Die, zo mag duidelijk zijn, niet op conto van NSVV komen, maar op persoonlijke titel zijn geuit.

Financiële prikkel voert boventoon

De aanwezigen waren unaniem van mening dat het onderwerp, hoe verschillend het ook aangevlogen wordt, hoog op de agenda van bestuurders en beleidsmakers staat. Wanneer er nieuw OVL-beleid ontwikkeld wordt, vormt ‘minder licht’ inmiddels één van de vaste thema’s. Redenen om aan lichtreductie te doen, zijn onder meer:

• Duurzaamheid
• Financiën
• Imago/sfeer
• Regionale aanpak
• Natuur

Volgens de aanwezigen is, of lijkt, vooralsnog de financiële prikkel de belangrijke motivatie. En harde doelstellingen voeren de boventoon, zoals CO2-reductie en 2% energiereductie per jaar vanuit lokaal klimaatinitiatief. Zachtere doelstellingen als biodiversiteit, citymarketing, sfeer en dergelijke, worden minder prominent meegenomen in de plannen. Harde cijfers, feiten, ervaringen, wetenschappelijk onderzoek om (beleidsmatige) keuzes mee te maken en/of te onderbouwen,  zijn minder voorhanden dan wenselijk. En de kennis die er is, is vaak slecht ontsloten.

Tussen droom en daad …

Bij het succesvol uitvoeren van beleid en het realiseren van doelstellingen (b)lijkt dat er nogal wat obstakels overwonnen moeten worden. Een aantal quotes geven de dagelijkse dilemma’s weer:

• “Je moet vechten tegen de gevestigde orde, interne beperkingen in de organisatie en dergelijke.
• “Je moet goed om kunnen gaan met ‘verhalen’ vanuit leveranciers.”
• “De wil is er vaak wel, maar de tijd ontbreekt of er zijn andere  organisatorische redenen cq. prioriteiten.”
• “Aanbestedingsregels en inkoopvoorwaarden vormen een belemmering bij innovatief inkopen.”
• “De ambtenaar heeft nog wel eens moeite om met succes ‘het pad naar zijn politici” te vinden.”
• “De vereiste kennis ligt versnipperd, net als de ervaringen van collega’s (welke pilots doen ze, wat leren ze ervan e.d.) waarvan je gebruik van zou willen maken.”

En dus moet de ambtenaar over een breed scala aan kwaliteiten beschikken om succesvol beleid en doelstellingen te realiseren. Naast technisch verstand van zaken, zijn dat onder meer overtuigingskracht, kennis van de omgeving, systeeminzicht, goed contact met de geldschieters, draagvlak kunnen creëren en daadkracht / lef hebben.

Stappenplan

Vervolgens werd aan tafel een stappenplan besproken dat gebruikt kan worden om op het juiste moment de juiste stappen in het proces te zetten. Die zijn op hoofdlijnen:

• Uitdagende inventarisatie van kansen (haal je informatie/kansen/quick wins ook bij collega’s!)
• Bepalen scenario’s (let op de diverse gebiedstypen en zowel op het dag- als nachtbeeld)
• Bespreken stakeholders (wethouder, externe partijen, e.d.)
• Kosten/baten (denk zoveel mogelijk in TCO ipv investeringen)
• Besluitvorming
• Communicatie/participatie
• Invulling lichtmanagement

Burgerparticipatie

Een van de stappen waarover uitgebreid verder werd gepraat, is burgerparticipatie. Over het algemeen is het inderdaad belangrijk burgers te betrekken, maar doe dat wel bewust en doordacht: “Als het gaat om 20% lichtreductie: val ze dan niet lastig. Maar heeft je maatregel veel impact: doe het dan zeker wel”. En realiseer je dat acceptatie wordt bepaald door de kwaliteit van de communicatie. En beperk participatie niet tot het ‘verkrijgen van instemming’, maar maak actief gebruik van de gebruikersinformatie.

Enkele participatietips en –ervaringen passeerden de revue:

• Als je participatie te laat opstart, is het meer ‘het verkopen van de boodschap’. Uitleggen wat je gaat doen is prima, maar je moet wel eerder burgers betrekken/laten meedenken bij wat je gaat doen.
• De keuze of en hoe (intensief) je burger betrekt, kun je ook per maatregel bepalen. Simpele, niet/nauwelijks merkbare maatregelen gewoon doorvoeren!
• Realiseer je dat de gemeenteraad erg gevoelig is voor (betrokkenheid van/draagvlak bij) burgers.
• Als je het doet, dan moet er echt wat te kiezen zijn voor de burgers, moet je ze qua kennisniveau meenemen/opvoeden/voorlichten, moet je er veel (doorloop)tijd in investeren en burgers vooral ook het grotere verhaal/doel laten zien i.p.v. alleen over de maatregel te praten.

Verder met vier kernthema’s

De bijeenkomst diende dus als aftrap voor een langere termijn traject waarin door de NSVV-werkgroep op diverse manieren de relevante onderwerpen rond dit thema worden geïnventariseerd en besproken. Kernthema’s die uit de bijeenkomst naar voren kwamen waren:

1. Richtlijnen (wetenschap/normen/kennis)
2. Draagvlak zoeken (politiek, ambtelijk, extern)
3. Projectaanpak (tools, tips, ervaringen)
4. Participatie (burgers, andere gebruikers en doelgroepen zoals wijkteams, politie etc.).

Deze kernthema’s worden de komende maanden concreter uitgewerkt zodat de doelgroep door middel van onder meer publicaties, bijeenkomsten en workshops wordt voorzien van de juiste tools, kennis en inzichten om op een professionele manier het thema ‘kan het licht uit, of kan het minder’ in praktijk te brengen.