Expertcolumn Tobias Strating: praktische circulaire openbare ruimte in de regio

Een toekomstbestendig leefomgeving is het doel, de openbare ruimte is het speelveld. De Romeinse architect en ingenieur Vitruvius (± 85 – 20 v.Chr.) had hier mijns inziens drie kekke basisprincipes voor: firmitas (stevigheid), utilitas (gebruiksvriendelijkheid) en venustas (schoonheid). Mooie vuistregels natuurlijk, maar hoe maak je dan nu echt impact in die openbare ruimte?  

Bij gemeenten vraagt de GWW-sector zo’n 15 procent van het budget, terwijl die zorgt voor 35 procent van de klimaatimpact (CO2-eq) van de totale inkoop. Terwijl van al het asfalt dat in Nederland ligt meer dan 70 procent bij gemeenten voorkomt. Dus als je als ergens impact wil maken dan is het in de GWW bij provincies en gemeenten!  

De regio is wat mij betreft ook de juiste schaalgrootte om deze impact te gaan bewerkstelligen: landelijk is te groot en gemeenteniveau is weer te klein. In de regio is het speelveld overzichtelijk, waarbij organisaties en sleutelpersonen elkaar kennen. Kijk eens naar het convenant dat in Noord-Nederland is gesloten rondom het verduurzamen van de asfaltketen aldaar. Er zijn allerlei technische verduurzamingsafspraken gemaakt op mengselniveau en ook de asfaltproducten komen in actie. Daardoor wordt niet alleen de behoefte aan nieuwe materialen verminderd, maar ook de CO2-uitstoot aanzienlijk verlaagd. Dit initiatief laat zien dat samenwerking tussen publieke en private partijen met gemeenschappelijke belangen in de regio echt vorm krijgt! 

Ook in Berkelland zijn de circulaire principes in actie. Het bouwteam voor groot onderhoud aan wegen laat zien hoe toekomstgericht denken kan resulteren in een duurzamer infrastructuur. Door te kiezen voor circulaire materialen en technieken wordt niet alleen de levensduur van de wegen verlengd, maar ook de milieu-impact verminderd. Een nominatie voor de Cobouw Awards 2024 is het gevolg.  

Er is eveneens een belangrijke stap gezet door circulair af te schrijven. Boekhouding dus! Overheden zijn gehouden aan financiële spelregels, waarbinnen beperkte beweegruimte is. Juist die ruimte is door de gemeente Leeuwarden ingezet in de vorm van restwaarde bij afschrijving. Ook in de ontwerpen van de openbare ruimte hebben we speelruimte nodig. Bestaande woonwijken voldoen niet meer aan de huidige en toekomstige eisen en gaan de komende jaren op de schop. Een integrale benadering is hiervoor noodzakelijk. Uit mijn ervaring blijkt dat wanneer we dit met soft skills aanvliegen, er plek zat blijkt te zijn. Het is immers niet zozeer een technisch, maar vooral een organisatorisch vraagstuk. 

De circulaire economie in de openbare ruimte biedt dus veelbelovende perspectieven op allerlei vlakken. Hierbij breek ik graag een lans voor de regio en dat mag u dubbelzinnig opvatten: de regionale schaal, maar ook het gebied buiten de randstad. Dit alles met Vitruvius in het achterhoofd.