Een oude klinkerstraat opnieuw bestraten klinkt als een simpele klus: stenen eruit, stenen erin. Maar wie klinkers en tegels wil hergebruiken, loopt al snel aan tegen regels, keuringen en arbeidsomstandigheden. Theo Noorlander, directeur van de vereniging Straatwerk Nederland, legt uit waarom circulair straatwerk allang geen kwestie meer is van techniek, maar vooral van willen. “De belemmering zit veel meer in gebrek aan specifieke kennis over hoe hiermee om te gaan en in het gedrag om dit volgens de wet- en regelgeving uit te voeren.”
Circulair straatwerk: de stenen zijn zo geregeld, de mens nog niet
Een vereniging met drie pijlers
Straatwerk Nederland behartigt de belangen van stratenmakersbedrijven, onder meer via commissies voor techniek en innovatie, kennis- en onderwijsontwikkeling en arbeidsomstandigheden. Juist die laatste twee raken elkaar steeds meer, zegt Noorlander. “We zien in overheidsland de duurzaamheidsvraag: veel meer circulair maken van de elementen die een gemeente in zijn werken heeft. Maar hoe ga je dat dan hergebruiken, conform de wet- en regelgeving? Dat is ook van belang voor de opdrachtgevers zelf. Die weten vaak niet welke verplichtingen die regelgeving met zich meebrengt, en dat is een van de redenen waarom de Arbeidsinspectie weer strenger handhaaft op fysieke belasting.”
‘Machinaal straten is al twintig jaar een verplichting’
Wanneer mag een steen terug de grond in?
De eerste vraag bij ieder hergebruikproject luidt: is het materiaal nog geschikt? Dat begint met een schouw door de opdrachtgever: is de stroefheid nog voldoende, kloppen de maten en zit er niet te veel breuk in? Voor straatbakstenen is dat vastgelegd in een keuringsprotocol van Kiwa (K10.025), gebaseerd op de BRL 2360 voor straatbaksteen. “Je meet met een schuifmaat tien stenen op lengte, breedte en hoogte, en de BRL geeft de formule waarmee je bepaalt of het materiaal nog binnen de maatvoering valt. Valt het daarbinnen, dan kun je het weer formeren en palletiseren voor machinale verwerking.”
Machinaal als norm
Een veelgehoord misverstand is dat machinaal herstraten een recente eis is. “Machinaal straten is al twintig jaar een verplichting. Het is niet zo dat de Arbeidsinspectie nu is gaan controleren omdat het allemaal nieuw is – verre van.” De sector kent al sinds 2006 afspraken via CROW-publicaties, nu publicatie 324. Deze publicatie wordt momenteel herzien en geactualiseerd. Een van de veranderingen is dat de eis voor machinaal aanbrengen ook gaat gelden voor hergebruikt materiaal, net als voor nieuw. “Er dient een transitie op gang te komen, zowel bij opdrachtgevers als ontwerpers om machinaal/mechanisch aanbrengen van elementenverharding centraal te stellen.”

Het obstakel: niet techniek, maar geld
Noorlander wijst op de aanbestedingscultuur. Overstappen op machinale verwerking van uiteenlopend materiaal vraagt om meerdere klemmen en hulpmiddelen. “Dat vergt investeringen die ruim over de 100.000 euro heen gaan. En als er niet gehandhaafd wordt, houden we elkaar gevangen. Net als met een flitspaal: als je weet dat de kans zeer gering is dat je gecontroleerd wordt, maak je een risicoafweging.” En handhaving is niet alleen de verantwoordelijkheid van de Arbeidsinspectie: die ligt met name ook bij de opdrachtgevende partijen. Bij werk dat wordt gegund op laagste prijs, loont het om te bezuinigen op machinale verwerking, zolang handhaving uitblijft. Noorlander merkt echter een kentering: “Ik heb nu echt wel de indruk dat binnen opdrachtgeversland dit serieus wordt opgepakt.”
‘Wat vindt u nou belangrijker: het hergebruik van de klinkers, of de mens die het moet verwerken?’
Voor Noorlander is fysieke belasting geen bijzaak bij circulariteit, maar de kern van het verhaal. Veel stratenmakers krijgen vanaf hun veertigste klachten aan schouders, knieën, rug, nek en polsen. “Er zijn een heleboel mensen die gedeeltelijk worden afgekeurd, omdat ze het werk niet meer aankunnen.” Concrete grenzen: met één hand mag niet zwaarder dan 4 kilogram worden getild, met twee handen niet zwaarder dan 9,5 kilogram – het gewicht van een standaard trottoirtegel. Handmatige verwerking is bovendien gemaximeerd op 40 vierkante meter per persoon per dag (CROW-publicatie 324). “Daar dien je je prijs op te baseren.” Tot en met 2025 ontbrak bij naar schatting 95 procent van de opdrachten een straatwerkplan waarin die informatie stond, een verplichting die bij de opdrachtgever ligt.
Noorlander maakt het persoonlijk tijdens lezingen voor opdrachtgevers: “Wat vindt u nou belangrijker: het hergebruik van de klinkers, of de mens die het moet verwerken?” Hij ziet een direct verband tussen fysieke belasting, het imago van het vak en de toekomstige capaciteit om straten aan te leggen. “Straks staat het huis er wel, maar de straat ligt er nog niet in, omdat het ontbreekt aan mensen, omdat het beroep niet aantrekkelijk genoeg is.”

De brug naar machinaal: hulp, kennis en lef
Straatwerk Nederland biedt sinds 2025 een hulplijn voor opdrachtgevers en een online “straatwerkchecker” die per project aangeeft wat handmatig mag en wat machinaal moet. De oproep van Noorlander aan gemeenten die vastlopen luidt: “Verdiep je in de mogelijkheden en ga vooraf in gesprek met deskundigen.”
Onder aan de streep blijft het voor Noorlander geen technisch, maar een keuzevraagstuk. “Het is allemaal niet zo verschrikkelijk moeilijk. Het gaat vooral om wat je vooraf wilt investeren: in voorbereiding, in kennis, en in de mensen die het werk moeten doen.”
Meest gelezen
Bij het thema van dit artikel betrokken organisaties
Meer artikelen met dit thema
GoWa-dijkversterking: Een veiligere dijk en een toegankelijker rivierlandschap
2 nov om 08:00 uurHet dijkversterkingsproject Gorinchem-Waardenburg (GoWa) heeft ongeveer 23,5 km van de Waaldijk in Nederland…
Speelse betonnen zitelementen geven Van Haersmapark extra karakter
2 nov om 08:00 uurHet historische Van Haersmapark in Drachten is na een ingrijpende renovatie weer in oude glorie hersteld. Het…
Statiegeldpaal. Goed verhaal.
2 nov om 08:00 uurStatiegeld geeft lege flesjes en blikjes waarde. Dat stimuleert inzameling en recycling, maar brengt ook…
Duurzaam asfalt Circularpave bewijst zich in de praktijk
19 nov om 13:00 uurIn 2020 werd in Zwanenburg in de gemeente Haarlemmermeer een wereldprimeur aangelegd: Circularpave, asfalt dat…
Straatvernieuwing is hét moment om te kiezen wie voorrang krijgt
17 nov om 11:18 uurEen groot deel van de ruim 140.000 kilometer Nederlandse wegen is aan vernieuwing toe. Dat zijn niet alleen…
Van verkeersknoop naar dorpstuin: groen en slim parkeren in Kapelle-op-den-Bos
16 nov om 14:21 uurWinkels die wegtrekken, een Marktplein zonder allure en een Kerkplein dat vooral een verkeersknoop was: voor de…
Mijn plek: Een boomstambank en voederhuisje van Apeldoorns kaphout
12 nov om 07:00 uurSonja Dijkman-Elskamp werkt als beleidsadviseur circulariteit en afval bij de gemeente Apeldoorn. In de rubriek…
Colligo: de doneerpaal voor een schoner straatbeeld
9 nov om 15:41 uurSinds de invoering van statiegeld op blikjes en plastic flesjes is inzamelen lonend geworden. Dat stimuleert…
