Lichtvervuiling: span het paard niet achter de wagen

Lichtvervuiling neemt met ongeveer 10 procent per jaar toe. Terwijl mens en natuur donkerte en rust nodig hebben om te slapen en herstellen. Waar wij lichtdichte gordijnen kopen en ophangen, kunnen vogels en insecten dat niet. We verstoren met licht - vaak onbewust - onze eigen biologische klok en die van het systeem waar we onderdeel van uitmaken. 

In onze cultuur is het verlichten van de openbare ruimte de standaard. We zijn ervan overtuigd dat het de omgeving veilig maakt. Terwijl als je er goed over nadenkt, dit helemaal niet zo logisch is. Ondanks onze goed verlichte steden gebeurt er in het licht van alles waar je diepongelukkig van wordt. Een aantal eeuwen geleden werd anders naar licht gekeken. Toen de eerste openbare verlichting in Parijs in de 17de eeuw geplaatst werd, sprak de Kölnische Zeitung er schande van. “Er was geen reden meer voor het gespuis om nog naar huis te gaan. Ze konden hun criminele activiteiten onder het gaslicht voortzetten”.  Nu lijken we blind te geloven dat licht een lineaire relatie met veiligheid heeft.  

Zie ik dan een oplossing in niet verlichten? Niet zonder meer en overal.  Als lichtontwerper zie ik wel kansen om de voor- en nadelen van verlichting veel beter met elkaar in balans te brengen. We moeten weg bij de doorgeschoten doelstelling dat het hoogste doel bij verlichting energie besparen is. Dat veroorzaakt namelijk dat we vanuit een lichtpunt steeds grotere afstanden moeten overbruggen, om met zo min mogelijk energie zoveel mogelijk te verlichten. Dat leidt tot meer verblindende armaturen voor de mens. Voorzieningen om deze lichthinder te beperken kosten energie en geld. Daarmee prijst een leverancier zich uit de markt en is dus een negatieve prikkel richting duurzaamheid. 

Die focus op energiebesparing leidt ook tot de neiging om hogere kleurtemperaturen te kiezen, omdat deze energiezuiniger zijn. En daarbij kom een extra grote maar: hogere kleurtemperaturen hebben een veel grotere negatieve impact op de natuur en lichtvervuiling.   

Omwille van het klimaat is er druk om energie te besparen, maar door de keuzes die daaruit volgen belasten we de natuur veel meer. Vijf procent energie besparen en tegelijkertijd de natuur twintig  procent meer belasten, is het paard achter de wagen spannen. 

Soms lijkt het nu wel alsof de lichtkraan wordt opengezet zonder dat er een emmer onder staat. De enige echt duurzame lamp is de lamp die niet brandt. Dat zou paradoxaal genoeg het uitgangspunt van verlichten moeten zijn. En als verlichting wel een belangrijke functie kan vervullen, doe het dan met zo min mogelijk én zo warm mogelijk licht. Dat geeft sfeer en nodigt mensen uit gebruik te maken van de openbare ruimte. Ogen op straat hebben de grootste positieve impact op sociale veiligheid en bespaar je ook energie. 

Slaap lekker vannacht en doe dat vooral in het donker achter lichtdichte gordijnen. Dan sta je morgen frisser en beter uitgeslapen op.