Hoeveel ruimte vraagt toegankelijkheid?

Tekst: Denise Janmaat, Directeur Nederlands Instituut voor Toegankelijkheid 

Of degene die de rolstoel gebruikt nu bestuurder of passagier is, het betekent altijd dat er ruimte naast de auto dient te zijn om met de rolstoel te manoeuvreren. De draaicirkel van een rolstoel is 150 centimeter en dat is dan ook de ruimte die in de richtlijn voor een gehandicaptenparkeerplaats wordt aangehouden als extra ruimte naast de standaard plek.  

U kunt zich dat tafereel waarschijnlijk wel voorstellen: de rolstoeler komt aanrijden, zet de autodeur volledig open, maakt vanuit de rolstoel de transfer naar de auto en de rolstoel moet vervolgens nog in de achterbak belanden. Dat kan bijvoorbeeld met een tillift of door iemand die mee reist. In beide gevallen is daarvoor ruimte nodig naast de auto. Op de foto ziet u hoeveel ruimte benodigd is om die handelingen te verrichten; de ruimte van het naastliggende parkeervak is in dit geval echt nodig. 

Als een gehandicaptenparkeerplaats de standaardafmeting heeft, begrijpt u natuurlijk meteen dat het voor de rolstoeler onmogelijk is om in en uit de auto te komen. En als u eens op gaat letten hoe de gehandicaptenparkeerplaatsen in uw gemeente eruitzien, dan zult u al snel ontdekken dat het té vaak parkeerplaatsen zijn met een standaardafmeting. Bijvoorbeeld zoals op deze foto, waar bovendien naast de gehandicaptenparkeerplaats een trottoir ligt met plantsoen en fietsenrekken. Geen plek om met de rolstoel om de auto heen te manoeuvreren, een transfer van de auto naar de rolstoel te maken en ook geen plek om met de rolstoel het trottoir op te gaan.

Is langsparkeren beter? Het zou kunnen zijn dat u nu denkt dat langsparkeren dat probleem zou oplossen. Dat is helaas niet het geval. Bij langsparkeren wordt in ieder geval aan één zijde van de auto op straat in- en uitgestapt. De andere zijde heeft dan meestal het trottoir naast zich.  

Zeker in straten met eenrichtingsverkeer heeft de parkerende auto niet altijd de keuze om met de voorkeurszijde (vanwege de transfer) aan de juiste zijde uit te kunnen stappen. Dat betekent dan regelmatig dat de rolstoeler die bestuurder is, aan de straatzijde moet uitstappen. Dat is nogal risicovol. Vooral omdat het uitstappen door een rolstoelgebruiker langer duurt dan iemand die ‘even’ uit de auto stapt. Het achteropkomende verkeer rekent daar niet altijd op of heeft het niet altijd in de gaten, vooral op momenten dat er ook nog fietsers rijden. Een heel onveilige situatie. 

In sommige gevallen verlaat de rolstoeler de auto via de achterzijde. Daar bevindt zich dan meestal een lift om de rolstoeler in zijn of haar rolstoel uit de auto te tillen. Die auto’s zijn vaak herkenbaar aan een sticker die zich op het achterraam bevindt en waarmee gevraagd wordt tenminste drie meter ruimte achter de auto vrij te houden. Op de foto ziet u hoeveel ruimte de transfer met zo’n lift vraagt.

Bij haaks parkeren vindt het verlaten van de auto via de achterzijde met zo’n lift plaats in de ruimte achter de parkeerplaats. Over het algemeen betekent dat, dat er in de doorgaande route wordt gestoken. En dus dat het verkeer moet stoppen, zeker als er tegenliggers zijn of de straat smal is. En ook in deze situatie duurt het verlaten van de auto langer. Het is ook in dit geval onveiliger. 

Op een gehandicapten langsparkeerplaats, die volgens de richtlijn anderhalve meter langer zou zijn dan een standaard parkeerplaats, is het cruciaal wat er zich achter die parkeerplaats bevindt. Als dat direct een andere parkeerplaats is, dan is het neerlaten van de lift en eraf rijden niet mogelijk. Net zomin als dat mogelijk is als er een lantaarnpaal staat of een boomkrans ligt bijvoorbeeld. Eigenlijk lukt het verlaten van de gehandicaptenbus op een langsparkeerplaats op deze wijze alleen als er zich niets achter bevindt of er bijvoorbeeld een vrij stuk trottoir van minimaal drie meter ligt. Het is raadzaam daarmee in het ontwerp van de inrichting van de langsparkeerplaatsen rekening te houden.  

De inrichting van de openbare ruimte vraagt een vooruitziende blik. Al in de vroegste fase van het project, het opstellen van het Programma van Eisen, zullen de voorwaarden dienen te worden   vastgelegd waaraan een gehandicaptenparkeerplaats en de directe omgeving dient te voldoen. Uit de talloze voorbeelden blijkt dat er veel gedetailleerder dient te worden ingegaan op de specifieke zaken die de toegankelijkheid daadwerkelijk kunnen waarborgen. Alleen dan kunt u erop vertrouwen dat de vele gebruikers met een beperking zelfstandig en onbelemmerd in uw openbare ruimte kunnen functioneren.