De beheerder mag wel wat meer in de spotlights staan

Het vak van beheerder in de openbare ruimte is aan verandering onderhevig. Burgers krijgen het steeds meer voor het zeggen, binnen steden ontstaat steeds meer differentiatie in het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en van de beheerder zelf wordt verwacht dat hij niet alleen verstand heeft van de openbare ruimte, maar ook van zaken als communicatie, bewonersparticipatie en regisseren. Iets wat in grote mate wordt verwacht van de beheerders in Almere. Jaap Meindersma is directeur Stadsbeheer in deze relatief jonge gemeente en zal tijdens het Nationaal Congres Beheer Openbare Ruimte optreden als één van de keynote sprekers.

Begin oktober passeerde Almere de grens van 200.000 inwoners. In minder dan veertig jaar is de stad uitgegroeid tot één van de grootste van het land. De pioniersgeest van de Flevolanders én het feit dat hier geen 800 jaar oud stadscentrum ligt, beïnvloedt de gang van zaken in Almere en in Flevoland, denkt Jaap Meindersma. “Dat zie je bijvoorbeeld in de zorg. Flevoland heeft heel bewust gekozen voor zorgcentra, daar waar in de rest van Nederland veel private huisartsen zijn. Of denk aan ons verkeerssysteem. Almere is de enige stad waar vrijliggende busbanen zijn. In een enthousiaste bui kun je dat een bovengrondse metro noemen, hoe dan ook is het een hele snelle manier van openbaar vervoer. Kortom, in Almere is zowel de fysieke als mentale ruimte aanwezig om anders naar systemen te kijken en te innoveren.”

Pionieren

Waar de rest van Nederland ongetwijfeld met argusogen naar gaat kijken is de ontwikkeling van de wijk Oosterwold. Een groen gebied tussen Almere en Zeewolde, waarvan de inrichting geheel aan het initiatief van burgers wordt overgelaten. Iedereen mag -tegen betaling natuurlijk- op elke plek een kavel uitzoeken. Toekomstige bewoners bepalen niet alleen hoe hun eigen woning eruit komt te zien, maar beslissen ook zelf over wegen, paden, groen, water en de rest van de openbare ruimte. Onzekerheid troef dus. En de gemeente in een heel andere rol dan traditioneel het geval is. “Het past wel bij Flevoland”, refereert Meindersma aan de pioniersmentaliteit van de provincie. “Hoe Oosterwold eruit komt te zien, dat gaan we merken. De gemeente doet hier echt een stap terug, zoals we dat op verzoek van bewoners intussen ook op andere plekken in de stad doen. In de praktijk ligt dat overigens wat genuanceerder. We zijn er nog steeds. Ik ben allergisch voor de term loslaten. Alsof we het ons niets meer kan schelen, dat we zeggen ‘zoek het maar uit, succes ermee’.  Zo is het natuurlijk niet. We denken mee, geven advies. Dat is niet loslaten, maar op een andere manier vasthouden.”

Dat de rol van de beheerder in Oosterwold anders wordt, dat moge duidelijk zijn. Maar ook op andere plekken in de stad spelen burgers een rol in de openbare ruimte. “Dat kan op alle niveaus, van het zelf ophangen van een bloembak aan een lantaarnpaal tot, zoals in Oosterwold, zelf de verwerking van het afvalwater regelen in de wijk. De rol van de beheerder verandert. Dat maakt het vak spannend, maar ook lastig. De beheerder moet verstandig en efficiënt kijken naar de openbare ruimte. Daarbij komt er veel meer differentiatie in de stad. In de ene wijk moet het gras misschien gemaaid worden, terwijl in de andere wijk de bewoners bloembollen hebben geplant. Daar moet je dan wel over hebben nagedacht als beheerder.”

Lenigheid

Is dit dé toekomst voor het beheer van de openbare ruimte? Meindersma: “Nee, wel één van de mogelijke scenario’s. Over tien jaar kan het zo weer anders zijn. Wel is het zo dat deze ontwikkeling momenteel veel vragen oplevert, zowel bij bewoners als bij beheerders. Ik vind dat de beheerder daarop voorbereid moet zijn. Organisaties moeten in staat zijn op verschillende manieren naar de stad te kijken. De beheerder moet een zekere lenigheid ontwikkelen. De beheerder van de toekomst is een vakman die goed kan communiceren en slimme, efficiënte maatregelen kan nemen.

Meindersma is van mening dat het vak van beheerder wel wat meer in de spotlights zou mogen staan. “Wat beheerders doen is ontzettend belangrijk voor een stad. Toen ik hier in 2010 begon bij Stadsbeheer Almere ben ik ontzettend veel tegen gekomen wat ik nog niet wist. Ga maar na. Als er een week niets gebeurt in een stad, dan wordt het gras niet gemaaid, het riool niet onderhouden, kapotte verlichting niet vervangen en het vuilnis niet opgehaald. Dat houd je misschien een paar dagen vol, maar niet langer dan een week. Dat moeten wij als beheerders veel meer vertellen, de meeste bewoners realiseren zich dit niet. Daarom moeten we meer op het podium gaan staan. Voor meer waardering, maar ook om feedback te kunnen ontvangen. We moeten niet verstoppen wat we doen.”

Debat

Het thema van het NCBOR is dit jaar ‘Beheer, de stuwende kracht’. Kan Meindersma zich hierin vinden? “In de praktijk is het inderdaad zo. In het beheer ontstaan dingen die breder zijn dan beheer van de openbare ruimte alleen. We zijn daarmee niet per se dé stuwende kracht, maar het is wel interessant om te zien wat we kunnen bijdragen, bijvoorbeeld aan armoedebestrijding, opvang van vluchtelingen of sociale woningbouw.”

“Ik zou het vak van beheerder wel wat meer debat gunnen”, besluit Meindersma. Bij bijvoorbeeld stedenbouwers zie je dat er heel veel gediscussieerd wordt over de toekomst van dat vakgebied. Bij ons is het nogal stil. We hebben dan ook niet elke week iemand bij Pauw aan tafel zitten, het vak kent weinig smaakmakers of aansprekende hoogleraren. De deskundigheid van beheer zit heel diep in het vakgebied, daar mag verandering in komen.”

Jaap Meindersma op NCBOR

Op 24 november spreekt Jaap Meindersma op het Nationaal Congres Beheer Openbare Ruimte in het World Trade Center in Rotterdam. Ga voor meer informatie en inschrijven naar de website van het NCBOR.