De gezonde stad begint met durven kiezen

Van doorgangsruimte naar leefruimte

Keynotespreker Vincent Luyendijk sloot de dag af met een persoonlijke reflectie. Waar hij vroeger nog onbevangen de straat op ging om te spelen tot de lantaarnpalen aangingen, groeit zijn eigen gezin op in een andere werkelijkheid.

De openbare ruimte is in de loop der jaren steeds meer ingericht als doorgangsruimte, met de auto als dominante factor. Dat roept de vraag op: wat gebeurt er als we niet de auto, maar het gezonde en gelukkige kind als vertrekpunt nemen?

Tijdens de opening benoemde wethouder Michiel van Willigen al dat het inrichten van een gezonde buitenruimte geen eenvoudige opgave is. Het vraagt om keuzes, samenwerking en vooral verbinding. Niet alleen binnen het fysieke domein, maar juist ook met het sociale domein en met inwoners zelf, om zo maatwerk te kunnen leveren dat past bij de verschillende wijken van de stad.

Gezondheid als leidend principe

De gezonde en uitnodigende buitenruimte is geen doel op zich, maar een middel om bij te dragen aan een gezonde samenleving, stelde Arjan Vreugdenhil van Ruimtemakers bij de start van de dag. De druk op de ruimte is groot: woningbouw, klimaatadaptatie, biodiversiteit en mobiliteit concurreren om plek. Tegelijkertijd kan de inrichting van de buitenruimte juist bijdragen aan preventie: meer bewegen, ontmoeten en spelen helpt om gezondheidsproblemen en zorgkosten op de lange termijn te verminderen.

Een belangrijke stap daarin is het zichtbaar maken van alternatieven. Door te laten zien hoe het ook anders kan, worden keuzes concreet en bespreekbaar. De BOSS-visie biedt hiervoor een integrale benadering waarin fysieke en sociale opgaven samenkomen en gebruikers van de buitenruimte centraal staan. In een sessie met de gemeente Nijmegen benadrukte Evelien te Rietstap daarbij het belang van een duidelijke koers: zonder visie dreigt versnippering van opgaven.

Van visie naar praktijk

Visie alleen is niet genoeg, benadrukte Luyendijk in zijn keynote. Gemeenten moeten hun ambities ook waarmaken in de praktijk. Hij gebruikte het voorbeeld van de Finse stad Oulu, waar vrijwel alle kinderen op de fiets naar school gaan, dankzij consequente keuzes in infrastructuur en onderhoud. De kernvraag die hij meegeeft: wat is jouw “sneeuwschuiver” om gewenst gedrag mogelijk te maken?

Die vraag kwam in verschillende sessies terug, bijvoorbeeld in Lelystad waar een groenblauwe structuur meerdere opgaven tegelijk blijkt te dienen: van wateropvang en verkoeling tot biodiversiteit en ruimte om te spelen en ontmoeten. Ook in Apeldoorn werd een andere kijk op spelen gedeeld, waarbij speelplekken meer natuurlijke en flexibele omgevingen worden die uitnodigen tot ontdekken en creativiteit.

Gedurende de dag kwamen daarnaast uiteenlopende thema’s voorbij, van inclusieve straten en bedrijventerreinen tot sportparken die worden opengesteld voor de buurt. Tussen de sessies door was er ruimte voor ontmoeting en beweging, onder meer via een rolstoelparcours, netwerkwandelingen en een excursie door de Zwolse Spoorzone, waar voormalige verkeersruimtes zijn getransformeerd tot groene verblijfsplekken.

De conclusie van de dag was helder: alleen door samen te werken, te leren en te durven kiezen, kan de openbare ruimte bijdragen aan een gezonde en leefbare toekomst.

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 2/2026. Je leest meer van deze editie in onze digitale bibliotheek.