Wat Nijmegen leert van vier jaar duizend bomen planten

De Nijmeegse ervaring met het 1.000-bomenplan  

Duizend bomen per jaar extra planten, en dat vier jaar lang. Die opdracht gaf de gemeenteraad van Nijmegen in 2022. Inmiddels zit de gemeente in het vierde jaar van dit ambitieuze project en is men veel bomen én ervaringen rijker. Tijd voor een gesprek met projectleider Daan van Swaaij. 

Tekst: Marian Schouten 

“De opdracht van de gemeenteraad kwam voort uit de bezorgdheid over hittestress, de wens om te werken aan een fijnere leefomgeving en aan de vergroting van de biodiversiteit”, vertelt Van Swaaij. “Het planten van 1000 bomen per jaar in de openbare ruimte, boven op de reguliere projecten, is een hoge ambitie die de urgentie uitdrukt.”  

Het planten van extra bomen is onderdeel van een groter Bomenplan, dat ook voorziet in het behoud en beschermen van bestaande bomen én het beschermen van belangrijke boomstructuren. “Voor het planten van de extra bomen heeft de raad een planning gegeven: elk jaar duizend bomen in een ander stadsdeel. Dat helpt enorm om de druk erop te zetten. Collega’s kunnen niet zeggen ‘zoek maar ergens anders’, nee, we moeten het dit jaar in dit stadsdeel realiseren.” 

Het werkritme 

Daan van Swaaij en zijn team hebben intussen een goed werkritme gevonden. “We beginnen elk jaar met een digitale kaart van het stadsdeel dat aan de beurt is. Daarop staan alle gegevens over de ondergrond. We maken dan een eerste selectie van plekken waar mogelijk ruimte is voor nieuwe bomen. Daarmee gaan we het stadsdeel in, systematisch alle potentiële locaties langs. Zo hebben we in februari een lijst met plekken waar 80 procent kans is dat het gaat lukken. Met die lijst communiceren we met alle relevante partijen: nutsbedrijven, bewoners en een stoet collega’s vanuit verschillende disciplines (zie kader). In juni hebben we dan een 98 procent-lijst, waarop iedereen nog een keer kan schieten. Daarna zetten we de planning uit voor het planten zelf, dat plaatsvindt in het plantseizoen tussen november en maart. Intussen beginnen wij met onze speurtocht in het volgende stadsdeel.” 

Maar waar vinden ze in Nijmegen ruimte voor zoveel bomen? “Kabels en leidingen zijn een grote uitdaging”, aldus Van Swaaij. “Niet alleen bij nieuwe plantplekken, maar ook bij bestaande bomen. We hebben nu bijvoorbeeld een historische laan waar bomen aan vervanging toe zijn. Maar er liggen intussen ook kabels en leidingen van elektra, gas en internet in de buurt. In de buurt van deze leidingen mogen we niet graven, dat is wettelijk vastgelegd. Als de betrokken instanties dan niet bereid zijn om mee te zoeken naar een oplossing, verdwijnt zo’n laan op den duur. Deze problemen spelen bij veel lanen in de stad.” 

Parkeerplekken zijn qua ruimtebeslag in de openbare ruimte natuurlijk ook een geduchte concurrent van bomen. Zit daar nog ruimte? “Nijmegen heeft een streng parkeerbeleid. We planten zoveel mogelijk parkeerplaatsen buiten parkeerplaatsen om. Soms meten we parkeerdruk in een wijk. Als er vaak ruimte over is en er is in de straat hittestress, dan kunnen we ervoor kiezen om parkeerplaatsen weg te halen en ruimte te maken voor bomen. Een enkele keer planten we een boom op een plek waar iemand illegaal de auto parkeert: daar kunnen we helaas geen rekening mee houden.” 

Blad in de betegelde voortuin 

Naar bewoners toe doet het bomenteam veel aan communicatie. ''Een deel van de bewoners ziet duidelijk het belang van meer bomen, en reageert enthousiast op de plannen. Soms denken bewoners ook actief mee over mogelijke locaties voor nieuwe bomen. Daar zijn we blij mee, want 1000 bomen is veel, en alle hulp is welkom. Het kan niet altijd, maar waar mogelijk nemen we de ideeën mee. Er zijn ook bewoners die vragen of zorgen hebben over de aanwezigheid van bomen, bijvoorbeeld over boomwortels of bladeren in de tuin. We nemen alle signalen serieus en wegen deze op tegen het algemeen belang van bomen in de openbare ruimte. Maar sommige dingen, zoals vallende bladeren, horen nu eenmaal in een groene omgeving. Hier nemen we meestal ook geen maatregelen voor. We hebben een omgevingsmanager in ons team die alle communicatie doet en vragen en meldingen van bewoners afhandelt. Zij kan dit goed, en ontzorgt daarmee de rest van het team. 

Groeiplaatsverbetering 

Onderdeel van het Bomenplan is het verbeteren van bestaande groeiplaatsen. “Stadsbomen hebben zwaar te lijden onder zout en verdichting van de bodem”, aldus Van Swaaij. “Ook werd 40-50 jaar geleden nog niet veel aandacht besteed aan de voorbereiding van een groeiplek voor bomen. Als het civiele werk klaar was, groef men een kuiltje voor de bomen, zo in het bouwzand. Die bomen groeien vaak niet goed en staan er maar dunnetjes bij. Als zo’n boom nog toekomst heeft - en niet is aangetast door een ziekte of zwammen - komt hij op de lijst voor groeiplaatsverbetering.” 

Het verbeteren van een groeiplaats is gespecialiseerd werk. “Eerst maken we de boomspiegel groter en halen we bestrating weg. Door grond rond de boom te laten ‘ploffen’ wordt de verdichting verminderd en kan er voeding en iets tegen het zout in de bodem worden gebracht. We voegen onderbeplanting toe en soms ook emmers vol wormen, alles om lucht bij de wortels te krijgen en het bodemleven te stimuleren. Zo kan die boom weer beter kan groeien en alsnog een grotere boomkroon ontwikkelen. Dit doen we door de hele stad heen, niet per stadsdeel zoals de duizend bomen.” 

Creatief team 

Het bomenteam heeft intussen een schat aan ervaring opgebouwd met deze megaklus. Welk advies heeft Daan van Swaaij aan gemeenten die hier ook mee aan de slag willen? “Zorg voor een creatief team met mensen uit verschillende disciplines en houd dat team bij elkaar. Werk volgens een wijkplanning. En zorg voor voldoende geld, want dit is een dure activiteit.” 

2026 is het laatste jaar van dit Bomenplan. En dan? “We zijn een Bomenplan 2.0 plan aan het voorbereiden, waarbij we ons willen richten op de plekken waar bomen echt heel erg nodig zijn, zoals de straten en pleinen die op de hittestresskaart knalrood kleuren. Op die plekken is boven- en ondergronds herinrichting nodig om ruimte voor bomen te maken.” 

Grootste uitdaging
“Om potentiële plantlocaties te beoordelen hebben we alle beheerders nodig: archeologen, deskundigen van onontplofte oorlogsexplosieven, verkeerskundigen, deskundigen op het gebied van kabels en leidingen, riolering, straatwerk, groen en verlichting, de veiligheidsdiensten en een historicus voor de zichtlijnen op monumentale gebouwen. Dit is misschien wel de grootste uitdaging van dit Bomenplan: om al die diensten aangehaakt te krijgen. Daarover hebben we veel geleerd. Door gesprekken te voeren met alle collega’s weten wij als bomenteam intussen waar we op moeten letten en welke dienst of deskundige we op welke plek wel of niet - digitaal - moeten laten meekijken. Omdat we dat goed doen, zijn onze collega’s ons gaan vertrouwen. Zij weten dat we langskomen als het nodig is of als we twijfelen. Dit scheelt iedereen veel tijd en werk.” 

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 1/2026. Lees meer van Straatbeeld in onze digitale bibliotheek.