De WasteShark vaart voorop in Breda’s ambitie voor slimme en schone stadswateren

De WasteShark is een autonome waterdrone die vaart als een compacte catamaran. Hij volgt vooraf ingestelde routes en schept alles wat op het water drijft in een interne opvangbak. Op papier een eenvoudige handeling, maar in praktijk een grote winst. Marvin van Diemen, technisch projectleider bij Breda Robotics, herinnert zich hoe de eerste behoefte ontstond: “Na carnaval lag er zoveel zwerfafval op het water dat de vraag opkwam: kunnen we dit niet slimmer doen? Iemand voer handmatig rond om bekers en rommel op te scheppen, maar dat is tijdrovend en zwaar werk. Een robot kan dat heel precies en vooral continu blijven doen.” 

De WasteShark, ontwikkeld door het Rotterdamse RanMarine, bestaat al, maar Breda wilde méér dan alleen aanschaffen. De ambitie was om het systeem verder te ontwikkelen en geschikt te maken voor de specifieke omstandigheden in de Bredase singels. Daarbij wilde de gemeente een duidelijke koppeling met onderwijs om studenten een plek te geven in een realistisch innovatieproces. “De gemeente had een concreet probleem, RanMarine had een basismodel, en wij hadden de studenten en infrastructuur”, vertelt Van Diemen. “Dat is hoe we innovatie praktisch maken: onderwijs, ondernemers en overheid samenbrengen.” 

Van Campenhout ziet in de WasteShark een voorbeeld van technologie die echt een maatschappelijke bijdrage levert. “We kijken in Breda bij elke innovatie: lost het iets op? In dit geval helpt het bij arbeidskrapte, duurzaamheid én leefbaarheid. En het mooie is dat de winst meteen zichtbaar is.” 

Meer dan techniek 

Hoewel de WasteShark een robuust systeem is, vraagt toepassing in de praktijk om veel afstemming. Van Campenhout: “Je zet hem niet simpelweg in het water en klaar. Je moet nadenken over veilige plekken om te laden, hoe je de opvangbak ergonomisch leegt, hoe je de vaarroutes afstemt op rondvaartboten en pleziervaart, en hoe je bewoners meeneemt in wat er gebeurt. Innovatie is steeds opnieuw kijken wat echt werkt.” 

Juist die praktijkvragen maken het project interessant voor studenten. Zij werken aan een aparte WasteShark die volledig is ingericht als ontwikkelplatform. Zo kunnen ze experimenteren zonder dat de operationele robot uit dienst hoeft. Een student onderzoekt bijvoorbeeld hoe de robot verschillende oevers kan herkennen: een stenen kademuur kun je dicht naderen, maar een rietkraag vraagt om meer afstand. Pas op het water wordt duidelijk hoe belangrijk dat soort onderscheid is. 

Ook wordt gewerkt aan een drijvend oplaaddock, zodat de robot niet meer met een kraan uit het water gehaald hoeft te worden. Dat maakt het werk niet alleen makkelijker, maar ook veiliger en minder verstorend. Andere studentengroepen ontwikkelen software waarmee de robot zelf een gebied kan indelen en autonoom kan bepalen welke route het meest efficiënt is. “Dat klinkt simpel, maar het is technisch behoorlijk uitdagend”, zegt Van Diemen. 

De continue wisselwerking tussen de ontwikkelrobot en de werkende robot maakt het project bijzonder. “Verbeteringen die studenten maken, kunnen direct overgezet worden op de operationele WasteShark”, legt Van Diemen uit. “En wat in de praktijk nog niet soepel gaat, komt terug bij de studenten. Zo blijft het systeem in beweging.” 

Een aparte WasteShark is volledig ingericht als ontwikkelplatform. De operationele WasteShark hoeft daarom nooit uit dienst 

Bewuste keuze voor toegepaste technologie 

Het project past perfect bij de bredere ambities van Breda als stad voor toegepaste technologie. In het innovatiedistrict werken bedrijven, onderwijs en overheid samen aan het testen en verfijnen van nieuwe oplossingen. Van Campenhout: “We zijn in Breda goed in technologie die je vandaag al ziet functioneren. Robotica, AI, gaming en creatieve technologie zijn voor ons speerpunten. De WasteShark past precies in dat profiel.” 

Dat komt ook doordat de singels zo’n grote rol spelen in de identiteit van de stad. “Onze binnenwateren zijn een historisch icoon”, zegt Van Campenhout. “Dat we daar nu innovatieve, autonome technologie toepassen, voelt als een logische stap. Het laat zien dat we niet bang zijn om vooruit te kijken.” 

Daarnaast ziet hij de WasteShark als opstap naar bredere toepassingen van autonome systemen. “Autonome mobiliteit gaat een steeds grotere rol spelen. Of het nu gaat om drones, voertuigen of waterrobots: het wordt normaler. Het water is een relatief rustige omgeving om te beginnen. Door hier ervaring op te doen, maken we de weg vrij voor andere toepassingen in de toekomst.” 

Data, opschaling en nieuwe experimenten 

Hoewel de reacties positief zijn, is het project nog volop in ontwikkeling. De robots varen nog niet dagelijks, onder meer omdat de gemeente werkt aan een vaste plek voor opladen en legen. “Het apparaat is ongeveer zo groot als een eettafel,” zegt Van Campenhout, “dus ergonomie speelt een belangrijke rol. Je wilt niet dagelijks met zwaar materieel in de weer.” 

Data worden daarbij steeds belangrijker. Hoeveel afval komt er op welke momenten binnen? Wat is het verschil tussen weken met en zonder evenementen? Welke route levert het meest op? “Na festivals zie je veel meer plastic in het water. Als je die patronen beter leert kennen, kun je de inzet van de robot optimaliseren”, zegt Van Campenhout. 

De komende maanden wordt gekeken hoe de inzet structureler kan worden. Kan de robot op meer waterlopen worden ingezet? Wat betekent dat voor beheer, onderhoud en toezicht? Van Diemen ziet volop kansen voor doorontwikkeling. “We staan nog maar aan het begin van wat mogelijk is. Studenten kunnen nog jaren verder bouwen aan sensoren, objectherkenning, energiegebruik, automatische aanmeerpunten. Het project wordt alleen maar rijker.” 

Ook bewoners reageren opvallend positief. Mensen zien direct waar de robot mee bezig is en spreken medewerkers of studenten regelmatig aan met nieuwsgierige vragen. Dat helpt het draagvlak enorm, vindt Van Campenhout. “Het laat zien dat innovatie niet abstract hoeft te zijn. Je kunt blijven wachten tot technologie elders is uitgekristalliseerd, maar wij willen een stad zijn waar je experimenten daadwerkelijk ziet gebeuren.” 

Van Diemen sluit zich daarbij aan: “Het mooiste is dat studenten straks door de stad lopen en zeggen: zie je dat ding? Daar heb ik aan gebouwd. Dat maakt technologie tastbaar - voor henzelf én voor iedereen die hem ziet rondvaren.” 

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld #6 2025. Lees deze editie gratis in onze digitale bibliotheek.