Helsdingen is beleidsmedewerker soortenbescherming bij de provincie Overijssel. Samen met haar collega’s werkt ze aan natuurbeleid voor de provincie. Het lerend netwerk is geïnitieerd vanuit het programma Natuur voor Elkaar en ging begin 2025 van start. Op Congres Natuurlijk, op 27 november 2025, vond de laatste bijeenkomst van de pilot.
Enthousiasme uitbouwen
“De eerste aanzet voor het netwerk was al in 2022, toen was er een subsidieregeling voor het opstellen van beleidsplannen voor ecologisch maaibeheer. En we organiseerden de Blije Bermverkiezing waar veel gemeenten heel enthousiast aan meededen Dat enthousiasme wilden we vasthouden en verder uitbouwen met het lerend netwerk.”
Bermen zien er vaak uit als gewone groenstroken, terwijl de mogelijkheden groot zijn. "Als je ze omvormt naar ecologische zones dan intensiveer je de biodiversiteit op de locaties zelf, maar je creëert ook verbindingen tussen natuurgebieden." En dat gebeurt op steeds meer plekken in de provincie. "In 2024 zaten zes Overijsselse gemeenten op volledig ecologisch bermbeheer, in april 2025 waren dat er al tien. En een aantal gemeenten zit daar al bijna aan. We zien dus echt een stijgende lijn. Op provinciaal niveau kunnen we zeggen dat de helft van de bermen in het buitengebied op ecologisch beheer zit en dat drie kwart van de gemeenten deze manier van werken stimuleert."
Duidelijke knelpunten
Er zijn dus al mooie stappen gezet, tegelijkertijd is er nog veel te winnen. In de eerste sessie van het lerend netwerk in het begin van 2025 werd geïnventariseerd welke uitdagingen gemeenten zien in de overgang naar ecologisch bermbeheer. Deze input zette de toon voor de rest van het jaar. "Er kwamen namelijk hele duidelijke knelpunten naar voren: interne en externe communicatie is een uitdaging, de kosten spelen een cruciale rol, hoe ziet het er praktisch uit en welke machines zijn eigenlijk geschikt voor deze manier van beheren?"
‘Op provinciaal niveau kunnen we zeggen dat de helft van de bermen in het buitengebied op ecologisch beheer zit en dat drie kwart van de gemeenten deze manier van werken stimuleert’
Baten worden onderschat
Voor een bijeenkomst over de communicatie werd een extern bureau ingezet om deelnemende gemeenten daarmee te helpen. "Veel beheerders ervaren dat het lastig is om bestuurders, collega’s of inwoners mee te krijgen in deze aanpak. Beheerders staan vaak in de frontlinie en krijgen als eerste de reacties van bewoners. Niet iedereen ziet direct de voordelen van een bloemrijke berm of een minder strak gemaaid beeld. En hoewel er goede argumenten zijn vóór deze aanpak, worden de baten vaak onderschat. Dit vraagt om slimme communicatie, en daar wilden veel gemeenten graag meer over leren."
Geld blijft altijd een lastig thema, ook in dit geval. Want gemeenten die overwegen om over te stappen naar ecologisch bermbeheer willen graag de kosten in beeld brengen zodat de begroting klopt. En hoewel deze manier van beheren duurder is, vallen de meerkosten op de lange termijn mee. "Ecologisch bermbeheer heeft namelijk ook baten. Echter zijn deze lastig in harde euro’s uit te drukken, het gaat vaak om maatschappelijke baten, waardoor het papier duurder lijkt te zijn dan het in werkelijkheid is", schetst Helsdingen het dilemma.
Op fietsexcursie door Zwolle
De praktische kant van het verhaal werd belicht in een fietsexcursie in de gemeente Zwolle, die al best ver is. "Ze waren heel eerlijk over hun uitdagingen. Ze worstelen namelijk wel met het beeld. Een berm kan ecologisch waardevol zijn, maar niet aan het wensbeeld van de mensen uit de omgeving voldoen. Daar speelt Zwolle nu mee. En dat is het mooie van dit netwerk, gemeenten kunnen elkaar ook onderwijzen."
Veel vragen gaan ook over machines. Voor ecologisch bermbeheer zijn namelijk andere machines nodig. "Klepelmaaiers halen alles weg, schijvenmaaiers zijn beter voor de planten en dieren. Daarnaast heb je lichtere machines nodig die niet alles verdichten waar ze overheen rijden. En bij het maaien van de bermen wil je een deel van de begroeiing laten staan, in plaats van alles in één keer weg te halen zoals eerder meestal gebeurde."
Wereld van bodemleven en insecten
De workshop op Congres Natuurlijk op 27 november 2026 vormde de afsluiting van een inspirerende reeks van zes sessies die dit jaar vanuit Natuur voor Elkaar zijn georganiseerd. "In deze sessies hebben we samen met gemeenten gewerkt aan de thema’s die zij zelf begin dit jaar hebben aangedragen. En dat werkte. De onderwerpen sloten goed aan bij de knelpunten die beheerders in de praktijk ervaren. Tijdens de laatste sessie gaven we een interactieve workshop. De Vlinderstichting neemt ons mee in de wereld van bodemleven en insecten, en laat zien hoe natuurinclusief bermbeheer hieraan bijdraagt. Daarmee legden we direct de link met het overkoepelende thema van het congres: een gezonde leefomgeving."
Om de balans op te maken kregen alle deelnemers aan het netwerk eind 2025 een enquête toegestuurd. "Daar hebben we heel veel positieve respons op gehad. De deelnemers waardeerden vooral de kennisdeling, praktische toepassingen en een sterkere samenwerking rondom natuurinclusief bermbeheer. Mede door deze positieve respons hebben we besloten dat we in 2026 doorgaan met het Lerend Netwerk Natuurinclusief Bermbeheer, en we hebben er een motto aan gekoppeld: ‘Samenwerken aan biodiversiteit in bermen’. Waar we vorig jaar nog met name gemeenten uitnodigden, krijgt dit motto dit jaar concreet vorm in het actief uitnodigen van ook de waterschappen, terreinbeherende organisaties en agrarische natuurverenigingen. We hopen ook deze partijen in 2026 te mogen verwelkomen."
Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 1/2026. Je leest deze editie gratis in onze digitale bibliotheek.
Blijf op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je ook op de wekelijkse nieuwsbrief van Straatbeeld
