Routes in Great Places: beleving en comfort zijn te ontwerpen

De meeste vakliteratuur over routes richt zich op wandelen en fietsen van 'a naar b' en in het hoofdstuk Routes komen die zeker aan bod. Wij stellen dat er ook voldoende aandacht moet worden besteed aan recreatief wandelen en fietsen langs aantrekkelijke routes. Deze routes bieden mensen een bijzondere ervaring van een stad, buurt of park. Mensen gaan vaker naar buiten als er mooie wandel- en fietsroutes in de omgeving zijn en hiermee dragen ze in hoge mate bij aan het mogelijk maken van een gezonde leefstijl.  

Naast aantrekkelijkheid en beleving nemen wij als uitgangspunt dat routes comfort moeten bieden, zodat je ook zonder al te veel na te denken over tegenliggers en potentieel onveilige situaties heerlijk kunt wandelen en fietsen. Dit geldt zeker voor mensen die niet goed ter been zijn: ‘Design for all’.  

Great Places biedt concrete plannings- en ontwerprichtlijnen, zodat deze gemakkelijk toegepast kunnen worden door ontwerpers, en zodat andere belanghebbenden bij de openbare ruimte helder kunnen aangeven wat nodig is. Enkele voorbeelden uit Great Places.  

Het ommetje  

Veel mensen (met of zonder honden) maken regelmatig wandelingen van circa één tot vier kilometer. Om wat frisse lucht op te snuiven, de benen te strekken of nog even te bewegen voor het slapengaan: het ommetje. Tijdens een ommetje ontstaan er vaak kleine ontmoetingen: een knikje om gedag te zeggen of een praatje, zeker als er door dezelfde mensen op hetzelfde tijdstip hetzelfde rondje wordt gelopen.        

Richtlijnen in Great Places:  

• Leid wandelingen langs mooie en aangename plekken, zoals waterpartijen, opmerkelijke gebouwen, kunst en groen.  
• Maak het mogelijk om een ​​andere heen- en terugroute te kiezen ('rondje').  
• Creëer paden van minimaal twee meter breed met een vlakke en stroeve ondergrond.  
• Plaats regelmatig zitjes met een mooi uitzicht, om de 100 á 200 meter.  
• Zorg voor voldoende verlichting als de route ook 's avonds gebruikt wordt.  
• Bied diverse mogelijkheden door verschillende wandelingen te combineren. 

Wandelroutes voor ouderen 

Voor sommige ouderen is wandelen de enige activiteit die ze nog zelfstandig kunnen doen. Omdat het beleid in veel (westerse) landen erop gericht is dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen, is het extra belangrijk om ruimtelijke omstandigheden te creëren die deze dagelijkse wandelingen of winkelbezoeken mogelijk maken. Een studie onderzocht met behulp van een GIS-model de invloed van omgevingskenmerken op straatniveau op de routekeuze van ouderen. Een vervolgstudie vond verbanden tussen omgevingskenmerken, fysieke activiteit (wandelen) en gezondheid.  

Samenvattend zijn er drie aspecten die bepalen of ouderen wel of niet gaan wandelen: is de route schoon, aantrekkelijk en levendig (met activiteiten en andere mensen)? De angst om te vallen is verder een belangrijke reden voor ouderen om niet naar buiten te gaan.  

Richtlijnen in Great Places:  

• Creëer voetpaden met een vlakke en stroeve ondergrond om het risico op vallen te minimaliseren. 
•  Verwijder obstakels op de route of verplaats ze naar de randen. 
• Plaats minstens om de 200 meter een bankje, aangezien veel ouderen slechts een korte afstand te voet kunnen afleggen. Houd een afstand aan van maximaal 100 à 125 meter in en naar winkelcentra.  
• Creëer zitplekken met uitzicht op activiteiten, aangezien ouderen vaak (alleen) in een rustig huis en een rustige omgeving wonen. Daarom vinden ze het prettig om wat levendigheid te zien. 
• Plaats banken iets schuin ten opzichte van elkaar om gesprekken te stimuleren.  
• Voorzie de banken van armleuningen en een rugleuning zodat ouderen zich op kunnen trekken. 
• Plaats leuningen op trappen met meer dan twee treden.  
• Scheid fiets- en voetpaden, aangezien oudere voetgangers vaak bang zijn om aangereden te worden door een fietser. 

Bomen langs wandel- en fietsroutes  

Kale en stenige omgevingen kunnen aantrekkelijk worden gemaakt door vergroening en het plaatsen van bomen. Bomen zijn belangrijke geleiders van routes, ze zorgen voor sfeer en beleving. In tijden van klimaatverandering en hittestress worden schaduwrijke routes steeds belangrijker. Bomen spelen hierin een cruciale rol.  

Richtlijnen in Great Places:   

• Kies per route één begeleidende soort om een ​​consistent straatbeeld te creëren.  
• Doorbreek doorlooplijnen van beplanting langs fiets- of wandelpaden bij drukke of verwarrende verkeerskruispunten.  
• Gebruik boom- of struiksoorten die een ‘scherm’ vormen langs routes naast onaantrekkelijke of kale muren; het semi-transparante groen zal die muren grotendeels verbergen. 
• Pas leibeplanting (in elkaar verstrengelde kronen) toe, waarbij meerdere bomen dicht bij elkaar worden geplant om lelijke gevels te verbergen en schaduw te bieden in gebouwen.  
• Gebruik ‘dakbeplanting’, waarbij het ‘dak’ bestaat uit de kruinen van twee of meer rijen bomen die dicht bij elkaar zijn geplant om een ​​schaduwrijk bladerdak te vormen, waardoor het aangenaam is om eronder te wandelen en te fietsen. 

Bovenstaande richtlijnen zijn een fractie van de richtlijnen in Great Places. Met Great Places willen we, naast de vele richtlijnen, steeds het perspectief van de ‘mens’ laten zien. Hoe beleeft deze de openbare ruimte en wat is daar dan voor nodig? Op het oog ongrijpbare voorwaarden zoals beleving en comfort zijn te ontwerpen. Wij hopen met Great Places een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van het vakgebied.

Meer weten over Great Places?

Great Places, The Handbook for Planning and Design of Successful Public Spaces is de Engelstalige editie van Prettige Plekken, geschreven door Rosemarie Maas en Kyra Kuitert. Het boek bevat meer dan 500 ontwerprichtlijnen, verdeeld over zeven thema's (waaronder Gezond, Inclusief en Klimaatbestendig) en zes schaalniveaus, van de eigen straat tot aan pleinen, parken en routes. Bestel het boek.

Masterclass Great Places
Wil je de theorie direct in de praktijk brengen? Op dinsdag 6 oktober 2026 geven Maas en Kuitert de masterclass Great Places bij Space to Create in Utrecht. Een dag met theorie, een praktijkschouw in kleine groepjes en ruimte voor eigen praktijkvragen. Inclusief het handboek, lunch en borrel. Meld je aan voor de masterclass.