Stadslandbouw in Rotterdam: bottom-up, spontaan en aanstekelijk

Het College van Rotterdam presenteerde in mei 2011 de ambities voor een schone, groene en gezonde stad in het Programma Duurzaam. Stadslandbouw is daarbij één van de speerpunten, wat werd uitgewerkt in de beleidsnotitie ‘Food & the City, Stimuleren van stadlandsbouw in en om Rotterdam’. De gemeente hanteert hierbij een driedeling van het containerbegrip ‘stadslandbouw’: Ten eerste zijn er de gemeenschappelijke moestuinen, inmiddels zijn dat er tussen de 75 en 100. Daarnaast zijn er sociaal maatschappelijke moestuinen, zoals de tuinen in Schiebroek en de voedseltuin. De derde poot is de stadsgerichte productie van boeren in de regio. De gemeente wil boeren en inwoners van Rotterdam dichter bij elkaar brengen.

In de notitie heeft de gemeente de wens uitgesproken om initiatieven op het gebied van stadslandbouw te ondersteunen en wetten en regels die dat belemmeren, weg te nemen. Hoewel Rotterdam van oudsher veel volkstuincomplexen telt, wil de stedeling van nu niet altijd lid zijn van een volkstuinvereniging. Bovendien zijn volkstuinen niet altijd in de buurt en prefereren mensen tegenwoordig een plek in de eigen buurt om groenten op te verbouwen. Deze wens, in combinatie met het vele slecht onderhouden groen in de buitenwijken van Rotterdam, leidt tot veel initiatieven van burgers, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties om moestuinen in te richten.

Drie hoofddoelen

Voor de gemeente staan de behoeften van inwoners en ondernemers van Rotterdam centraal bij stadslandbouw. Het verbeteren van de gezondheid, versterken van duurzame economische ontwikkeling en het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit zijn de drie hoofddoelen. Daarnaast kan het stimuleren van stadslandbouw ook bijdragen aan andere beleidsdoelen, zoals het vergroten van de sociale cohesie en het beperken van voedselkilometers. De gemeente wil het spontane karakter van stadslandbouw in Rotterdam graag behouden. Vaak gaat het om initiatieven van onderop. De gemeente heeft vooral een adviserende rol en wil zaken, indien nodig, vlot trekken. Stadslandbouw is in de visie van de gemeente een combinatie van burgerinitiatief en ondernemerschap, waarbij met name grote kansen liggen bij het mobiliseren van de multiculturele bevolking van de stad. De sociale cohesie wordt hierdoor vergroot. In Rotterdam, maar ook in andere steden is inmiddels gebleken dat moestuinen positieve sociale effecten hebben, doordat mensen met elkaar samenwerken en ervaringen delen.

Denktank

In 2010 heeft de gemeente een Denktank Stadslandbouw opgezet, die de wethouder Duurzaamheid, Binnenstad en Buitenruimte adviseerde over de bevordering van stadslandbouw in Rotterdam. In de denktank zaten onder meer vertegenwoordigers van gemeentelijke diensten en experts van de Universiteit Wageningen. Zij gingen in gesprek met ondernemers en initiatiefnemers van stedelijke projecten. Uit deze gesprekken bleek dat innovatie vaak stagneerde door logistieke en communicatieve beperkingen. Om stadslandbouw in Rotterdam te bevorderen, was de gemeente er veel aan gelegen om deze belemmeringen weg te nemen. Inmiddels is er al een heel aantal initiatieven van de grond gekomen, zoals de Moestuin aan de Maas, COOLzaad en de moestuin in het Bergwegplantsoen. Een recenter voorbeeld waar de gemeente in participeert is de oprichting van een regionale Foodcouncil Rotterdam, die als doel heeft stadslandprojecten en –initiatieven te versnellen. De council bestaat uit vertegenwoordigers uit de gehele voedselketen, van boer tot verwerker, distributeur, verkoper en restaurant. Onlangs is het werkprogramma van de Foodcouncil vastgesteld. Een ander voorbeeld is de teelt van champignons in het voormalige zwemparadijs Tropicana en het feit dat steeds meer winkels in Rotterdam regionaal geproduceerd voedsel verkopen. Daarnaast heeft de gemeente de afgelopen periode handelsmissies georganiseerd, waarbij met diverse partijen uit de stad boeren in de stad werden bezocht.

Annemieke Fontein, hoofd Landschapsarchitectuur in Rotterdam, speelt een grote rol in de ontwikkeling van stadslandbouw in de gemeente. “In Rotterdam heeft vooral de bottom-up benadering door organisaties als Eetbaar Rotterdam en Rotterdamse Oogst gezorgd voor grote drive en verspreiding van ideeën en kennis. De rol van de gemeente was vooral het bijeen brengen van partijen tijdens netwerkbijeenkomsten, kennismiddagen en handelsmissies. Als tip voor andere gemeenten zou ik zeggen dat ze vooral moeten kijken naar de noden, de opgave van de eigen stad of dorp om Food & The City invulling te geven.”

Foto's: Lotte Stekelenburg