We doen het samen – Zelfsturing in Venray

Het zelfsturingsplan komt niet uit de lucht vallen. In 2004 is er al een Dorpsomgevingsplan gemaakt door de dorpsraad Merselo. De uitgangspunten, benoemde kwaliteiten en de gebiedsgerichte aanpak ervan heeft de basis gelegd voor de structuurvisie Dorpsontwikkelingsplan Merselo (2011). Het dorp heeft een kenmerkende lintbebouwing, verschillende goede voorzieningen en monumenten, en een prachtig groen karakter dat ook versterkt wordt door de intieme band met het ommeland. Maar nu zijn deze kwaliteiten niet meer goed zichtbaar. Eén van de uitvoeringsprojecten van het DOP Merselo is de herinrichting van de straat Grootdorp. Deze belangrijke straat oogt sleets, met een weinig karakteristiek straatbeeld en nauwelijks ruimte voor langzaam verkeer. Terwijl Grootdorp eigenlijk een visitekaartje voor het dorp moet zijn, met de bijzondere molen, de weiden en velden van het buitengebied en het dorpshuis/sportcentrum als trekkers.

Onderhandeling

Toen de gemeente Venray van start ging met zelfsturing was de dorpsraad er dan ook als de kippen bij om de herstructurering als plan in te brengen. Goed gedragen en met een helder aanbod wat betreft de eigen inbreng. Want zo werkt zelfsturing in Venray: dorpsraden kunnen voor hun verbeterplannen gemeentelijk budget krijgen, mits zij laten zien wat het draagvlak is en vooral dat er ook zelf geïnvesteerd wordt. Dat laatste kan in geld maar ook in natura, ofwel door zelf een deel van het werk uit te voeren. Die uren worden door de gemeente vervolgens vertaald in euro’s.

Bijzonder aan het zelfsturingsplan Grootdorp Merselo is de onderhandeling tussen werkgroep (die de dorpsraad vertegenwoordigt), gemeente en aannemers over de uitvoeringsfase. Want hoe regel je nu dat inwoners ook echt hun werk doen, hoe stuur je de aannemers aan, wie neemt de besluiten tijdens de bouwvergaderingen? Allemaal heel praktische vragen waar de partijen uit moeten komen en die essentieel zijn voor deze vorm van co-creatie en burgerparticipatie in het fysieke domein. Gemeente Venray en de dorpsraad Merselo werken samen op basis van de overeenkomst, die zij medio 2013 met elkaar aangingen.  

Gunnen op Waarde

Het begint bij de aanbesteding. Natuurlijk moet de gemeente Venray voldoen aan de wettelijke aanbestedingsregels, maar hoe regel je de samenwerking met de bewoners? Sven Niewerth, procesbegeleider van de zelfsturingsplannen, geeft aan hoe dat verlopen is. Er is aanbesteed middels het gunningscriterium EMVI en daarbij is de methode Gunnen op Waarde gebruikt. Alle inschrijvingsstukken zijn anoniem ingediend. Naast de inschrijfsom is ook het samenwerkingsplan meegenomen in de beoordeling. De beoordelingsjury bestaat uit twee ambtenaren en drie burgers, uit de werkgroep DOP Merselo. “Uiteindelijk heeft het samenwerkingsplan de doorslag gegeven in de keuze van de aannemer, wat de grote invloed van de bewoners laat zien”, vertelt Niewerth.

De werkgroep sturen de aannemer niet zelf aan, dat doet de gemeentelijke directievoerder John Drabbels. We horen in één van de bouwvergaderingen, dat deze het aannemerswerk en het bewonerswerk goed gescheiden houdt. Anders is het onmogelijk om de aannemer te controleren en het werk goed opgeleverd te krijgen. Maar dat geldt ook voor de zelfwerkzaamheden van de inwoners. Het blijkt ook een hele klus te zijn om de twee soorten werkzaamheden goed op elkaar afgestemd te krijgen. Bewoners werken ook in het weekend of in de namiddag, niet precies de momenten dat professionals aan de slag zijn.

Man en paard benoemen

Ondertussen is de fasegewijze uitvoering halverwege en maakt de gemeente Venray de balans op van dit bijzondere co-creatie project, dat ook de pilot is voor alle volgende fysieke zelfsturingsplannen. Niewerth noemt als eerste leerervaring dat het noodzakelijk is om alle zaken bij zo’n zelfsturingsproject concreet te maken, want, zo is nu zijn ervaring: “Alles dat niet met man en paard benoemd wordt, komt bij de gemeente te liggen. En dat is niet de bedoeling bij zelfsturing.” Het helpt ook enorm om verwachtingen goed te managen. “Ik denk dat het een natuurlijke neiging is van burgers om verantwoordelijkheden en risico’s bij de gemeente te leggen. Juist bij zelfsturingsplannen is dat niet vanzelfsprekend en daar wijzen wij de bewoners voortdurend op.”

Ook de communicatie tussen professionals en burgers kan beter. Vaktermen uitleggen, anders ontstaat er een kloof met de bewoners. Open en eerlijk naar elkaar zijn helpt de samenwerking enorm. “Vooral ook omdat er van nature een soort wantrouwen is tussen overheid en burgers. Vooraf neemt de gemeente aan dat bewoners onvoldoende kennis en kunde hebben van de technische en financiële aspecten van een herinrichtingsplan. Maar bewoner van Merselo bleken prima in staat om deze kennis ook op te doen.” Daarbij hoort ook toegeven als je iets niet weet, vindt Niewerth.

Persoonlijke aandacht

Theo Zeger is tevreden over het traject tot nu toe. “In het begin was het voor zowel de ambtenaren als de werkgroep even zoeken naar de 'nieuwe' rol in het geheel. Omdat zowel John Drabbels als Sven Niewerth open en zonder hoogdravendheid in het geheel stonden, was het mogelijk om de zakelijke dingen zakelijk te benaderen en daarnaast ook los met elkaar om gaan in de wetenschap dat we met iets nieuws bezig waren.” Ook constateert Zeger dat de dorpsraad en werkgroep vooraf nog meer informatie en overleg met aanwonenden en andere betrokkenen mogen geven. “Wij hebben de hele impact van het werk ook niet overzien en daardoor wat gemakkelijk zaken voor 'normaal' en wel bekend aangenomen. Gebleken is dat de betrokkenen veel meer vragen en onduidelijkheden hebben dan wij als dorpsraad verwachten en bedenken.” Maar daardoor hebben de betrokkenen wel 'persoonlijke' aandacht gekregen en dat was ook wel prima, vindt hij.

Auteurs: Mark Verhijde en Maarten Bosman