Nieuwe buur voor de Elbbrücken

Beeld: Marcus Bredt 

De metrohalte staat pal naast de Freihafenelbbrücke en de Nieuwe Elbbrücke. Het licht op, aan en om het metrostation zet in op integratie met de architectuur. En: verblinding was taboe. De pregnante kap van staal en glas wordt aangelicht door de weerkaatsing van het licht op de perrons. Jan Nielsen, lichtontwerper van bureau Conceptlicht uit Traunreut: "De inzet van ons lichtplan was: rust creëren in het nachtelijke aanzicht."

Elbbrücken, zo heet het meest oostelijke stuk Hafencity Hamburg. Hoogstedelijk moet het worden, dit deel van de Hamburgse haventransformatie naar de plannen van KCAP. Om de uiterste punt van Hafencity te ontsluiten, besloot de Hamburger Hochbahn AG om metrolijn U4 door te trekken naar dit puntje van de Baakenhafen, naast de fameuze stalen Elbbrucken die het centrum van de Hanzestad verbinden met het zuidelijke stadsdeel Wilhelmsburg en het groene ommeland.

Metrostation, tramhalte en skywalk

Het nieuwe metrostation, naar ontwerp van architectenbureau Gerkan Marg und Partner (gmp), is sinds december 2018 in gebruik. Het Hamburgse bureau ontwierp ook het dak van de sneltramhalte nabij het metrostation, en de skywalk die metrostation en tramhalte straks verbindt. Skywalk en tramstation worden binnenkort geopend.

Bijzonder aan het ontwerp van het metrostation is dat de ondergrondse OV-lijn kort voor het station bovengronds komt – zodoende liggen de perrons van het metrostation op hoogte en vorm het glazen stationsdak een markant opgetild accent op de punt van de Baakenhafen, oog in oog met de stalen Elbbrücken.

Architectuur in dialoog

Het stationsdak gaat de dialoog aan met de architectuur van de bestaande bruggen en laat tegelijkertijd de mogelijkheden van de hedendaagse staalbouw zien, aldus gmp. Het station heeft een ruitvormige hoofdconstructie, opgebouwd uit kruisende stalen dragers, waarbij de individuele bogen elkaar ondersteunen. Het staal buitenom – en het glas hangend aan de constructie – zorgt optisch voor een hoge presentie van de draagconstructie in de stedelijke ruimte, met aan beide uiteinden een markante spitsvormige beëindiging.

Twee lichtvarianten

Het lichtplan voor het gmp-ontwerp stamt van Conceptlicht uit Traunreut. Jan Nielsen was als ontwerper bij het ontwikkelen van het lichtplan betrokken: "We zijn samen met gmp opgetrokken in de prijsvraag voor dit project. De insteek van het lichtontwerp was: rust creëren in het avond- en nachtaanzicht. Van meet af aan stond vast dat het dak vrij moest blijven van armaturen en dat we het licht in de architectuur zouden integreren. Daarnaast wilden we verblinding per se voorkomen. Zodoende wordt het glasdak nu louter verlicht door de weerkaatsing van licht dat op de perrons valt. De goede zichtbaarheid van het glasdak 's avonds en 's nachts is te danken aan het feit dat op die manier geen enkele verblinding optreedt."

Medienband herbergt licht

Het licht voor de perrons en de begane grond verwerkte Conceptlicht in wat Nielsen de Medienband noemt: "Dat licht is opgenomen in twee in de langsrichting over de perrons lopende profielen die zijn geïntegreerd in de architectuur van gmp."

Ter hoogte van de daken van de kiosken, toiletten en andere gebouwtjes op de begane grond, is het licht in de Medienband onderbroken. Nielsen: "Dat om te voorkomen dat we de daken van die gebouwtjes aanstralen en accentueren." Op de begane grond integreerde Conceptlicht in de borstwering van de gevel doorlopend aanvullend licht.

Compromis

In het prijsvraagconcept voorzag Conceptlicht de Medienband van speciale asymmetrische T5 verlichting. Nielsen: "De opdrachtgever wilde aanvankelijk T8 fluorescentielampen. Wij stelden echter vast dat we, bij de inzet van fluorescentielampen, ons concept lichttechnisch alleen konden realiseren met T5 licht. Vanuit de Hamburger Hochbahn kwam de aanbeveling om voor de Medienband standaardlampen te gebruiken. Om het lichtconcept overeind te houden, is uiteindelijk gekozen voor standaard asymmetrische ledlampen – die we verdiept in de Medienband hebben aangebracht, met een extra voorziening om verblinding tegen te gaan. Dat standaard led-product ging in de richting van onze voorstelling van terughoudend licht zonder verblinding – maar enkel en alleen met onze aanpassingen om dat verblinden tegen te gaan. Een compromis dus, ten aanzien van onze aanvankelijke wens om de Medienband uit te rusten met speciale asymmetrische T5 verlichting."

Licht in de relingen

Conceptlicht bedacht ook de lichtoplossing voor de passage van metrospoor 1 naar spoor 2 en de skywalk naar de toekomstige sneltramhalte Elbbrücken. Nielsen: "Hier is het licht verwerkt in de buizen van de relingen. Dat is een nieuwe ontwikkeling, waarbij we het treinverkeer niet verblinden en sowieso geen enkele verblinding veroorzaken. De bedieningstechniek zit niet in de relingen zelf; kabelbomen van veertig meter lang zorgen dat eventueel onderhoud eenvoudig kan worden uitgevoerd in een separate ruimte." Conceptlicht zette in de relingen twee lichtsterktes in: 150 lx bij de passage en 50 lx in de skywalk.

54 mm diameter

De relingoplossing voor het licht is buitengewoon, onderstreept Nielsen: "Niet alleen hebben we het hier over de inzet van 150 lx, maar ook over het verwerken van basislicht, vervangend licht en veiligheidsbelichting in de reling. Daarvoor waren tot wel twaalf toevoerkabels in de relingbuis nodig. Een hele uitdaging, bij een diameter van 54 millimeter. Een grotere buisdoorsnede was niet toegestaan, vanwege de grip en het gebruik van de reling door bijvoorbeeld ouderen en gehandicapten."

Uitkijk op Elbphilharmonie

Op de punt van het metrostation, richting Elbe, bevindt zich een uitkijkpunt. Nielsen: "Er zijn plannen om de metrolijn te zijner tijd lijn door te zetten over de rivier. Tot het zover is, is de punt van het station uitkijkpunt over Elbe en Hafencity. We hebben hier een tijdelijke scheepsmast geplaatst met metaalhalidelampen en speciaal voor deze locatie ontwikkelde reflectoren. Zo hebben we de lichtrichting veranderd – naar de borstwering van het station. Dat geeft 's avonds een prachtig licht in de rug en vrij zicht op Hafencity en Elbphilharmonie."

Projectgegevens

Opdrachtgever: Hamburger Hochbahn AG, Hamburg

Architectuur: Gerkan Marg und Partner (gmp), Hamburg/Berlijn

Lichtontwerp: Conceptlicht, Traunreut

Projectleiding licht: Jan Nielsen

Opening metrostation: december 2018