Integraal dashboard maakt leefomgeving in één oogopslag inzichtelijk

Dashboard Toekomstbestendige Leefomgeving 

Het Nationaal Dashboard Toekomstbestendige Leefomgeving (NDTL) is in maart een jaar online op ndtl.nl. Dit platform biedt gebruikers actuele en samenhangende data voor de inrichting van de openbare ruimte. Het zijn gegevens die cruciaal zijn voor het doorrekenen van zaken als hittestress, wateroverlast, groenbeleving en biodiversiteit. Allemaal opgaven waar gemeenten steeds meer aan willen en moeten doen. 

Namens NL Greenlabel was het Lodewijk Hoekstra die, samen met Nico Wissing, ijverde voor de komst van dit dashboard. Centraal staan vijftien indicatoren, onderverdeeld in drie thema’s: klimaat, gezondheid en biodiversiteit. Het dashboard wordt opgebouwd uit openbaar toegankelijke datasets (o.a. luchtkwaliteit, geluidsoverlast, wijk- en buurtinformatie) en uit groendata. Hoekstra begint: “De groendata zijn essentieel en zijn de enige data die we inkopen. Onze partner Cobra Groeninzicht levert de meest actuele en nauwkeurige groendata die momenteel beschikbaar zijn. Dit helpt ons om jaarlijks actuele inzichten te leveren op het gebied van hittestress, biodiversiteit, groenbeleving, et cetera.” 

• Historie 
  Lodewijk Hoekstra heeft jarenlang bij het Rijk gelobbyd voor dit initiatief. Uiteindelijk heeft NL Greenlabel het dashboard zonder subsidie zelf ontwikkeld. Stichting The Greenlabel Institute, waarvan Lodewijk nu de kwartiermaker is, ontsluit het dashboard voor alle overheden in Nederland. Samen met de founding partners van de stichting werkt hij aan de verdere ontwikkeling van het NDTL. Lodewijk: “Ik ben er trots op dat we het op deze manier laagdrempelig aan overheden kunnen aanbieden.” 

Overzicht en inzicht 

De inzichten uit de data worden doorgerekend, gemodelleerd en gevisualiseerd, waarbij een Wetenschappelijke Raad van Advies de onderliggende methodieken beoordeelt en borgt. Lodewijk vervolgt: “We hebben er bewust voor gekozen om niet massa’s data toe te voegen aan het dashboard. Door scores van kernindicatoren weer te geven, behoud je overzicht en kun je vlot inzicht krijgen in klimaat, gezondheid en biodiversiteit in een wijk of buurt. Gemeenten waarderen de gebruiksvriendelijkheid en de heldere manier waarop de data en kaarten worden gepresenteerd. Daar werken we continu aan. Onlangs is de weergave van onze kaarten gewijzigd, waardoor de laadtijd enorm is gedaald.” 

De groendata worden jaarlijks geactualiseerd, wat monitoring van belangrijke indicatoren door de jaren heen mogelijk maakt. Lodewijk: “Voor gemeenten is het lastig om zelf de hele datapuzzel te leggen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de boomkroonoppervlakte, waarover gemeenten verplicht moeten rapporteren in het kader van de Europese Natuurherstelverordening.” 

Omgevingswet 

Dankzij het NDLT krijgen gemeenten meer ruimte om zich te focussen op de kerntaken, zoals invulling geven aan de Omgevingswet. Het NDTL en de Omgevingswet sluiten mooi op elkaar aan: beide zijn integraal van aard, aldus Hoekstra. “Een mooi voorbeeld daarvan is een gemeente waarbij we verkennen of met onze methodiek een aantal doelen uit de Omgevingsvisie te kwantificeren is. Daarbij zie je dat de indicatoren binnen het NDTL goed aansluiten, en soms zelfs aanvullend kunnen zijn, op de gemeentelijke doelen in de Omgevingsvisie.” 

“We merken wel”, vervolgt hij, “dat het een flinke uitdaging is om van beleid naar praktijk te komen. Gemeenten zijn vaak sterk verkokerd en afdelingen werken naast elkaar. Zo moet je bij de herinrichting van een wijk rekening houden met klimaat, gezondheid en biodiversiteit. Dat is geen hogere wiskunde, maar het blijkt moeilijk om tussen afdelingen de integrale samenwerking en een integraal gesprek op gang te brengen.” 

“Ik denk dan bijvoorbeeld aan een wijkregisseur”, licht Hoekstra verder toe, “die integrale gesprekken voert met andere afdelingen binnen de gemeente. Niet alleen bij reguliere opgaven, maar ook om koppelkansen te benutten, zoals bij de vervanging van de riolering. Het NDTL is verder erg nuttig voor bijvoorbeeld een adviseur klimaatadaptatie om bij de belanghebbenden urgente klimaatrisico’s als hittestress en wateroverlast onder de aandacht te brengen.”  

Inspirerende showcases 

“Onze kaarten helpen bij dit alles om vanuit een gezamenlijk vertrekpunt de juiste dialoog te voeren en gezamenlijk naar oplossingen te zoeken. Waarbij ook de onderlinge afhankelijkheden zichtbaar en benoembaar worden. We ondersteunen hier ook in door van het eerste inzicht op ons dashboard de koppeling te maken naar het toepassen van de volledige methodiek in projecten.” 

Naast de inzichten op het dashboard toont het NDTL ook inspirerende praktijkvoorbeelden over gebieds- en terreinontwikkelingen in heel Nederland (zie kader). Deze showcases helpen om de vertaalslag te maken van data naar actie. Via een kennisportaal worden verder relevante onderzoeken en programma’s voor een duurzame leefomgeving uitgelicht. 

• Maanwijk 
  Een van de praktijkvoorbeelden - ter inspiratie op de website van het NDTL - is de Maanwijk (Heijmans, Leusden). Lodewijk Hoekstra: “Dit is een wijk die model kan staan voor andere integrale, duurzame gebiedsontwikkelingen in het land. Deze wijk is ontwikkeld door de integraliteit van keuzes in de leefomgeving te beoordelen aan de hand van zeven thema’s op basis van het Gebiedslabel. Met De Groene Belevenis als lokale partij is er vervolgens invulling gegeven aan de biodiversiteit en de landschappelijke waarden.” 

Naast enkele provincies zijn het nu vooral veel gemeenten die hiervan profiteren en toegang hebben tot het platform. Ook voor groenvoorzieners en adviesbureaus kan het NDTL waardevol zijn. Hoekstra weet bovendien: “Zij brengen graag kennis in om zo tot verbeteringen te komen. Dat is een belangrijke vorm van publiek-private samenwerking, waarbij we de krachten bundelen om zo te komen tot iets wat alleen niet mogelijk is.” 

Laagdrempelig voor gemeenten 

Landelijk zijn er nog wel meer dashboards, maar het is de bundeling van de meest actuele en nauwkeurige groendata en het in samenhang doorrekenen van de andere data, die het NDTL zoveel kracht geven. “Het is de unieke weergave van de vele opgaven in onze leefomgeving die het NDTL zo sterk maakt. Een gestandaardiseerd dashboard dat de integraliteit en samenhang van de opgaven op een laagdrempelige manier ontsluit.” 

Met verschillende gebruikers gaat Hoekstra ten slotte het dashboard nu verder optimaliseren. “We willen het dashboard jaarlijks met een actieve gebruikersgroep veder ontwikkelen. Dat kan betekenen dat we nieuwe data toevoegen of bestaande datasets gaan verrijken. Concreet doen we dit al via de Community of Practice ‘Samen Toekomstbestendig’ die we met de Koninklijke Vereniging Stadswerk Nederland hebben opgezet. Het is de eerste keer dat op deze schaal een integrale, landelijke, jaarlijkse nulmeting wordt gedaan. Bovendien delen we voor verdiepend onderzoek de inzichten en data met universiteiten en andere kennisinstellingen.” 

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 1/2026. Je leest deze editie gratis in onze digitale bibliotheek.