De wildeplannenfase, het ideale startpunt voor integraal lichtadvies

“Beste heer Fernandes, wilt u zo vriendelijk zijn een lichttechnische berekening voor ons te maken? De architect heeft de mastposities al voor u ingetekend. De armaturen ook. De rekenresultaten worden door onze klant getoetst aan de NPR-norm. Bij voorbaat dank.” 

Dit is een vraag die mij regelmatig wordt gesteld. En elke keer denk ik: “Nu pas?” Want als deze vraag in mijn inbox verschijnt, is het ontwerp meestal al zo ver dichtgetimmerd dat de mooiste kansen voor integraal lichtadvies inmiddels zijn verdwenen. Niet uit onwil, maar uit onbekendheid met wat lichtontwerpers voor de openbare ruimte kunnen betekenen. Vooral wanneer wij vroeg in de processen worden betrokken. 

Ik noem dat vroege moment graag de wildeplannenfase. De fase waarin alles nog kan bewegen, verschuiven, kantelen. Waarin ambities nog niet zijn verankerd in bestekken en tekeningen. Waarin de beeldkwaliteit van een gebied nog wordt gevormd in plaats van ingevuld. Dáár, precies dáár, hoort lichtontwerp thuis. 

Want lichtkwaliteit wordt niet bepaald door een berekening achteraf. Die ontstaat door het verweven van licht én donker in het ontwerp van de stedelijke omgeving. Door te begrijpen hoe bewoners zich door een gebied bewegen. Door te luisteren naar de beheerder van de openbare verlichting die het meerjarenplan voor ogen heeft. Door de stadsecoloog die weet waar het juist donker moet blijven. Door de architect die een visie heeft op vorm en ruimte. En door innovaties die we vroegtijdig kunnen inzetten in plaats van ze achteraf te moeten inpassen. 

Lichtontwerp is geen sluitpost. Het is een vak dat zich continu ontwikkelt en dat alleen tot zijn recht komt wanneer het integraal wordt meegenomen in alle lagen van het project. Een goed verlichtingsplan is geen kostenpost, maar een kwaliteitsimpuls die zichzelf terugverdient in veiligheid, beleving, biodiversiteit en beheer. 

Toch seinen veel opdrachtgevers ons pas in nadat de mastposities en armaturen al gekozen zijn. Dan kunnen wij op de valreep nog nét de verlichtingssterkte optimaliseren en de gelijkmatigheid op orde brengen. Maar een inclusieve, toekomstbestendige openbare ruimte vraagt om meer dan dat. Die vraagt om ontwerpers die vanaf het begin meedenken over licht als onderdeel van de identiteit van een plek. 

Dus aan jou, initiatiefnemer, opdrachtgever, ontwerper: Wanneer besef je dat lichtkwaliteit begint vóórdat de eerste lijn op papier staat? Dat je met vroegtijdige betrokkenheid niet alleen een berekening krijgt, maar een visie? 

Zie ik je binnenkort in de wildeplannenfase, waar lichtkwaliteit écht ontstaat? 

Ruben Fernandes 

Ontwerper en adviseur stedelijke en architecturale verlichting 

CLAFIS Team Verlichting 

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 2/2026. Je leest deze editie gratis in onze digitale bibliotheek.