Solarverlichting: geen vervanging voor het net, wel een groeiende aanvulling

Toch is solar geen vervanging van reguliere verlichting, benadrukt De Jong. Hij werkt voor Schréder, dat dit jaar het Oostenrijkse Photinus overnam en daarmee zijn solar-assortiment uitbreidde. "Wij zien solar niet als alternatief voor reguliere verlichting, maar als aanvulling: we gaan verder waar het net eindigt." Overal waar een kabel niet ligt, niet snel genoeg aangelegd kan worden, of simpelweg niet rendabel is, biedt solar volgens hem uitkomst. 

Onbekend maakt onbemind 

Ondanks de groeiende mogelijkheden is solar bij veel gemeenten nog relatief onontgonnen terrein. "Het is een beetje onbekend maakt onbemind", zegt De Jong. “Het is vooral het winnen van vertrouwen van de markt." De meeste gemeenten kennen solar wel, maar twijfelen volgens hem of het voor hun situatie werkt. 

Dat vertrouwen wint Schréder, legt De Jong uit, met een locatiespecifiek proces: per geolocatie wordt op basis van satelliet- en meetinformatie berekend wat de verwachte energieopbrengst is, waarna paneel en batterijcapaciteit daarop worden afgestemd, met de maand december als uitgangspunt. "Heel simpel: als het systeem in december werkt, werkt het de andere maanden ook, want december is de donkerste maand in Nederland." Er wordt bovendien gerekend met overcapaciteit, zodat het systeem ook bij tien zwaarbewolkte dagen op rij blijft functioneren. Referentieprojecten die al een winter goed zijn doorgekomen, blijken volgens De Jong het beste argument voor nieuwe gemeenten. 

 
‘Het is ook ‘onbekend maakt onbemind’ bij dit type verlichting’ 
 

Waar het net ophoudt 

De winst van solar zit, vertelt De Jong, vooral in situaties waar een netaansluiting lastig, kostbaar of afwezig is. Hij noemt een lichtpunt aan de andere kant van een sloot waar geen kabel naartoe loopt, of een aansluiting die zomaar twee jaar op zich kan laten wachten: in zulke gevallen biedt een solarmast een oplossing zonder graafwerk.  

Ook bij storingen kan solar volgens hem uitkomst bieden: de gemeente Goirle plaatst tijdelijk een solarmast bij een kritisch oversteekpunt als de verlichting daar door een netwerkstoring langdurig uitvalt. Een andere gemeente plaatste een solarmast op de plek van een aansluitkast die nog maar één lichtpunt in een polder voedde en waarvan vervangen niet rendabel was. Ook op plekken waar graven lastig is, zoals in een dijklichaam, gaat het plaatsen volgens De Jong vele malen sneller. 

De aanschafkosten liggen doorgaans hoger dan bij traditionele verlichting, maar dat weerhoudt gemeenten zelden, merkt De Jong: "Ik krijg eigenlijk nooit vragen over terugverdientijd. Men schaft het niet aan om geld te besparen, maar om invulling te geven aan een behoefte waar eerder geen invulling aan gegeven kon worden, waardoor de aanschafprijs minder relevant is." Ook duurzaamheid speelt mee: CO2-reductie is voor gemeenten een belangrijk thema. 

De grootste technische uitdaging is volgens De Jong de beschikbare hoeveelheid zonlicht: in bosrijke omgevingen, met een laagstaande winterzon en minder daglichturen, is meer energieopwekking nodig terwijl er minder tijd is om deze energie op te wekken. Dat wordt ondervangen door het systeem op de zwaarste omstandigheden te ontwerpen. 

Dat sluit aan bij een ander uitgangspunt dat De Jong hanteert: niet kiezen voor maximaal, maar voor noodzakelijk. Nederland kent de NPR 13201-richtlijn met lichteisen die ruimte biedt om daarvan af te wijken via lichtscenario's en sensoren. Is er niemand aanwezig, dan hoeft het licht niet vol te branden; komt er iemand aan, dan gaat het licht mee omhoog. Dat bespaart volgens hem energie, voorkomt lichtvervuiling, en voldoet alsnog aan de eisen, maar alleen wanneer nodig. 

‘Met solar is het niet kiezen voor maximaal, maar voor noodzakelijk’ 

Om die slimme sturing mogelijk te maken, gebruikt Schréder het platform EXEDRA: daarmee kan op afstand gemonitord en bijgesteld worden, bijvoorbeeld met een apart winter en zomerscenario. 

Waar solar (nog) niet past 

Solar is volgens De Jong niet overal de logische keuze. In een standaard woonwijk met een hoge dichtheid aan bekabeling, biedt solar geen duidelijke meerwaarde. 

IJmuiden laat volgens hem zien hoe een andere locatie juist goed uitpakt: langs een kade bij een veerpont was de toegangsweg wel verlicht, maar de kade zelf niet, terwijl daar geladen, gelost én gewandeld werd: een onveilige situatie dus. In plaats van bekabeling naar de kade te trekken, koos men voor solar. Iets vergelijkbaars geldt volgens De Jong voor tijdelijke woonruimte voor asielzoekers of flexibele woningbouw: omdat zo'n locatie later weer verdwijnt, is een verplaatsbaar lichtpunt precies wat nodig is. 

Vooral een overbrugging 

Binnen de bredere energietransitie ziet De Jong voor solar vooral een rol als overbrugging. Die transitie vraagt enorm veel capaciteit en mankracht, en solar kan ondertussen verlichting bieden waar de definitieve oplossing nog op zich laat wachten, zoals bij een netaansluiting die soms wel een jaar duurt. Een volledige vervanging van reguliere verlichting verwacht hij niet: solar blijft een aanvulling, al neemt de acceptatie wel toe. 

Wie eenmaal weet waarnaar te kijken, ziet solarverlichting al vaker dan gedacht: langs snelwegen, provinciale wegen en vaarwegen worden solarmasten al veel ingezet, bijvoorbeeld voor verkeerstellingen. "De toepassing gaat men pas zien op het moment dat men weet dat die er is", aldus De Jong. Die groeiende acceptatie gaat hand in hand met technologische vooruitgang. Net als bij elektrische auto's, die zorgden voor een grote sprong in batterijtechnologie: uit steeds kleinere panelen en batterijen wordt een steeds hoger vermogen gehaald. 

‘Solar dient niet als concurrent, maar als oplossing voor de plekken die het net simpelweg niet bereikt’ 

Solar-straatverlichting zal dan ook geen vervanging worden van de vertrouwde lichtmast aan het net, zegt De Jong, en dat is voor hem precies waarom het werkt: niet als concurrent, maar als oplossing voor de plekken die het net simpelweg niet bereikt. Naarmate gemeenten meer vertrouwen krijgen in de techniek en panelen en batterijen blijven doorontwikkelen, verwacht hij dat "verder gaan waar het net eindigt" alleen maar vanzelfsprekender wordt. Wie straks langs een fietspad of kade een mast ziet staan, weet volgens De Jong dan ook wat hij ziet: geen experiment meer, maar een stukje openbare ruimte dat zichzelf gewoon van licht voorziet. 

• Schréder  
  Rhenen 
  0318 48 92 30 
  schreder.com