Expertcolumn Thijs van Spaandonk: Wat geven we door?

vrijdag 1 november 2024

In elke editie van Straatbeeld schrijft een expert een column over het desbetreffende thema van het magazine. In editie 4 van dit jaar aan het woord: Thijs van Spaandonk. Thijs van Spaandonk is architect en stedenbouwkundig ontwerper en mede-oprichter van Bright, een R&D laboratorium voor de leefomgeving. Hij was Ateliermeester van de City Deal Openbare Ruimte die op 25 april 2024 werd afgeslopen met de slotmanifestatie ‘Welkom in Integralië’.

 De openbare ruimte staat onder druk. De bevolking neemt toe en steden worden verder verdicht. Door het intensievere gebruik van onze steden slijt de openbare ruimte sneller. Met als gevolg: opengebroken straten die, zodra het werk eindelijk klaar is, even later weer openliggen, met bijbehorende ergernis van bewoners. Naast het permanente onderhoud van de stad moeten verschillende grote opgaven aangepakt worden. Klimaatadaptatie, energietransitie, de transitie naar een circulaire economie en het versterken van de biodiversiteit.  

Alles komt samen in een nu al volgepropte openbare ruimte. Geparkeerde auto’s concurreren met ruimte voor ontmoeting, warmtenetten met boomwortels en transformatorhuisjes met speelplekken. De complexiteit wordt vergroot doordat veel van de ruimteclaims een andere (probleem)eigenaar hebben: bewoners, gemeente, netbeheerders en leveranciers van gas, water, elektriciteit en warmte hebben allemaal een andere behoefte die veelal haaks op elkaar staan.  

Maar zonder een integrale aanpak blijven de verschillende actoren vechten om iedere centimeter openbare ruimte. Zonder een integrale aanpak neemt de graafschade alleen maar toe. Zonder een integrale aanpak wordt het beheer en onderhoud van de boven- en ondergrondse openbare ruimte onbetaalbaar. Zonder een integrale aanpak wordt de overlast voor bewoners alleen maar groter. Kortom, er zijn genoeg rationele argumenten te benoemen die een integrale aanpak van het ontwerp, de realisatie en het beheer en onderhoud van de boven- en ondergrondse openbare ruimte niet meer dan logisch maken.  

Maar ik wil aan de reeks rationele argumenten ook nog een andersoortig argument toevoegen. Afgelopen maart sprak ik een collega stedenbouwkundige uit Wellington, Nieuw-Zeeland. Ook daar is er een noodzaak voor een integrale aanpak van de openbare ruimte vanwege de drukte in de ondergrond en uiteraard het sluimerende risico van een een mogelijke aarbeving. Maar hij vertelde dat er nog iets anders speelt bij het werken in de stedelijke ondergrond. De ondergrond is namelijk de plek waar de vorige generaties in ter aarde zijn gesteld. Het graven in de stedelijke ondergrond brengt dus ook het risico met zich mee de laatste rustplaats van de voorouders te verstoren. Het begrip graafrust krijgt daarmee een hele andere betekenis.  

Wellicht heeft de ondergrond voor Nederlanders niet de spirituele betekenis die het voor de Maori heeft, waarbij de ondergrond ons in het hier en nu verbindt met vorige generaties. Maar ik denk dat het besef dat de stedelijke openbare ruimte iets is dat we doorgeven aan volgende generaties in het nuchtere Nederland kan helpen de rationele argumenten voor een integrale aanpak te voorzien van een ethisch kader. We gunnen onze kinderen toch alleen het allerbeste?  

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Statiegeldpaal. Goed verhaal.

2 nov om 08:00 uur

Statiegeld geeft lege flesjes en blikjes waarde. Dat stimuleert inzameling en recycling, maar brengt ook…

Lees verder »
descriptionArtikel

GoWa-dijkversterking: Een veiligere dijk en een toegankelijker rivierlandschap

2 nov om 08:00 uur

Het dijkversterkingsproject Gorinchem-Waardenburg (GoWa) heeft ongeveer 23,5 km van de Waaldijk in Nederland…

Lees verder »
descriptionArtikel

Speelse betonnen zitelementen geven Van Haersmapark extra karakter

2 nov om 08:00 uur

Het historische Van Haersmapark in Drachten is na een ingrijpende renovatie weer in oude glorie hersteld.  Het…

Lees verder »
descriptionArtikel

Van verkeersknoop naar dorpstuin: groen en slim parkeren in Kapelle-op-den-Bos

16 nov om 14:21 uur

Winkels die wegtrekken, een Marktplein zonder allure en een Kerkplein dat vooral een verkeersknoop was: voor de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Mijn plek: Een boomstambank en voederhuisje van Apeldoorns kaphout

12 nov om 07:00 uur

Sonja Dijkman-Elskamp werkt als beleidsadviseur circulariteit en afval bij de gemeente Apeldoorn. In de rubriek…

Lees verder »
flash_onNieuws

Groningse Grote Markt wint Clay Paver Award in categorie Public Spaces

9 nov om 08:22 uur

De herinrichting van de Grote Markt in Groningen is bekroond met een Clay Paver Award. Het project van de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Utrecht opent Park Paardenveld, eerste stuk Singelpark Noord

4 nov om 10:00 uur

In de Utrechtse binnenstad is Park Paardenveld geopend, elf jaar na het herstel van de singel. Waar eerst een…

Lees verder »
descriptionArtikel

Arnhem bouwt circulaire bruggen met een verhaal

3 nov om 10:00 uur

Als zijn kinderen een ander bed willen, schroeft Jeroen van Gaalen het oude uit elkaar en timmert er iets…

Lees verder »