Expertcolumn Thijs van Spaandonk: Wat geven we door?

 De openbare ruimte staat onder druk. De bevolking neemt toe en steden worden verder verdicht. Door het intensievere gebruik van onze steden slijt de openbare ruimte sneller. Met als gevolg: opengebroken straten die, zodra het werk eindelijk klaar is, even later weer openliggen, met bijbehorende ergernis van bewoners. Naast het permanente onderhoud van de stad moeten verschillende grote opgaven aangepakt worden. Klimaatadaptatie, energietransitie, de transitie naar een circulaire economie en het versterken van de biodiversiteit.  

Alles komt samen in een nu al volgepropte openbare ruimte. Geparkeerde auto’s concurreren met ruimte voor ontmoeting, warmtenetten met boomwortels en transformatorhuisjes met speelplekken. De complexiteit wordt vergroot doordat veel van de ruimteclaims een andere (probleem)eigenaar hebben: bewoners, gemeente, netbeheerders en leveranciers van gas, water, elektriciteit en warmte hebben allemaal een andere behoefte die veelal haaks op elkaar staan.  

Maar zonder een integrale aanpak blijven de verschillende actoren vechten om iedere centimeter openbare ruimte. Zonder een integrale aanpak neemt de graafschade alleen maar toe. Zonder een integrale aanpak wordt het beheer en onderhoud van de boven- en ondergrondse openbare ruimte onbetaalbaar. Zonder een integrale aanpak wordt de overlast voor bewoners alleen maar groter. Kortom, er zijn genoeg rationele argumenten te benoemen die een integrale aanpak van het ontwerp, de realisatie en het beheer en onderhoud van de boven- en ondergrondse openbare ruimte niet meer dan logisch maken.  

Maar ik wil aan de reeks rationele argumenten ook nog een andersoortig argument toevoegen. Afgelopen maart sprak ik een collega stedenbouwkundige uit Wellington, Nieuw-Zeeland. Ook daar is er een noodzaak voor een integrale aanpak van de openbare ruimte vanwege de drukte in de ondergrond en uiteraard het sluimerende risico van een een mogelijke aarbeving. Maar hij vertelde dat er nog iets anders speelt bij het werken in de stedelijke ondergrond. De ondergrond is namelijk de plek waar de vorige generaties in ter aarde zijn gesteld. Het graven in de stedelijke ondergrond brengt dus ook het risico met zich mee de laatste rustplaats van de voorouders te verstoren. Het begrip graafrust krijgt daarmee een hele andere betekenis.  

Wellicht heeft de ondergrond voor Nederlanders niet de spirituele betekenis die het voor de Maori heeft, waarbij de ondergrond ons in het hier en nu verbindt met vorige generaties. Maar ik denk dat het besef dat de stedelijke openbare ruimte iets is dat we doorgeven aan volgende generaties in het nuchtere Nederland kan helpen de rationele argumenten voor een integrale aanpak te voorzien van een ethisch kader. We gunnen onze kinderen toch alleen het allerbeste?