Arnhem bouwt circulaire bruggen met een verhaal

Jeroen van Gaalen houdt zich als senior beheerder bezig met het planmatig onderhoud van zo’n 1500 civieltechnische kunstwerken, waaronder ongeveer driehonderd bruggen. Een rol die je prima vanachter het bureau zou kunnen invullen, maar Van Gaalen vindt het leuker om veel buiten te zijn. “Ik krijg daar alle vrijheid in”, vertelt hij. “En zo is het eigenlijk ook begonnen”, doelt hij op zijn circulaire activiteiten. “Veertien jaar geleden moest ik mijn eerste houten brug laten vervangen. Daar zag ik dat de binnenkant van de houten langsliggers nog grotendeels in goede staat was. Toen ik hoorde dat het gewoon naar de stort afgevoerd zou worden, dacht ik meteen dat we het anders moesten doen met een volgende vervanging.” 

Kinderbed als inspiratiebron 

De inspiratie kwam uit eigen huis. Al jaren timmert Van Gaalen de bedden van zijn kinderen zelf in elkaar. “En als ze dan een ander bed willen, schroef ik het uit elkaar en verzaag ik het iets. Daar maak ik dan een heel ander bed van. Waarom kan dat met bruggen ook niet, bedacht ik me.” Nu weet Van Gaalen ook wel dat een bed niet hetzelfde is als een brug. “De eerste twee kleine voetgangersbruggen met hergebruikt hout uit eigen areaal liggen er inmiddels al ruim tien jaar, waarna we dit zijn blijven doen en ook steeds groter zijn gaan denken. Het hout wordt natuurlijk gewoon gekeurd door de bruggenbouwer.” De goede ervaringen leidden ertoe dat inmiddels ook fietsbruggen met een lengte tot wel 30 meter hergebruikt materiaal bevatten. 

Mensen die vroeger nog in dat zwembad gezwommen hebben, kunnen ze nog herkennen

Van zwembad naar brug 

En niet alleen hout krijgt een tweede leven in Arnhem. “Ik las een paar jaar geleden een stuk over een oud sportcomplex dat gesloopt zou worden. Dan gaat bij mij meteen een belletje rinkelen. Ik heb een afspraak gemaakt met de projectmanager. In het contract was opgenomen dat het materiaal gedemonteerd moest worden, om te kunnen hergebruiken of te verkopen. Ik zag daar een paar hele mooie stalen leuningen uit een zwembad, die heb ik geoogst en naar onze bruggenbouwer gebracht. Een paar jaar later was een brug in een wat industriële omgeving toe aan vervanging, daar hebben we de leuningen weer toegepast, samen met tweedehands liggers en geoogst hout. Mensen die vroeger nog in dat zwembad gezwommen hebben, kunnen ze nog herkennen.”  

Goedkoper is het niet, wat Van Gaalen doet. Maar dat is ook niet het belangrijkste, als je het hem vraagt. “Door alle bewerkingen die je bij tweedehands materiaal nog moet doen, komen de kosten zelfs op een iets hoger niveau uit. Je doet het puur voor de milieuwinst. Conservatievere collega’s in het land haken daarom wel eens af, maar uiteindelijk blijven de doelstellingen staan, we moeten in 2050 100 procent circulair werken.” Van Gaalen houdt om diezelfde reden ook al jaren een eigen boekhouding bij, waarin staat hoeveel materiaal hij heeft hergebruikt en hoeveel CO₂ hij daarmee heeft weten te besparen. “Er zal toch een keer iemand naar gaan vragen”, klinkt het nuchter. 

Gekkie 

Van Gaalen spreekt vol enthousiasme over zijn werk en de ambitie om dat zo circulair mogelijk te doen. “Ik maak er echt een sport van. Een collega zei eens dat je wel een beetje een duurzaamheidsgekkie moet zijn, misschien is dat ook wel zo. Het raakt erg aan mijn intrinsieke motivatie. Bovendien vind ik het heel leuk om dingen te bedenken, ik ben van mezelf erg creatief.”  

De kosten zijn niet de enige uitdaging waar Van Gaalen mee te maken heeft. Materiaal dat geschikt is voor hergebruik kan meestal niet meteen op een andere plek worden toegepast en moet dus ergens opgeslagen worden. “We hebben op dit moment nog één kleine gemeentewerf en een deel kan ik kwijt bij onze vaste bruggenbouwer uit ons raamcontract: Meerdink Bruggen. Maar je merkt dat tijden veranderen en dat er meer vraag is naar circulair materiaal. Dus het zou wel mooi zijn als er een regionale hub zou kunnen komen, zodat we zo veel mogelijk materiaal kunnen opslaan.” 

Vtwonen-brug 

Soms loopt Van Gaalen technisch tegen obstakels aan. “Voor een brug hadden we tweedehands damwanden ingekocht. De lengte van de planken na het herzagen was net niet genoeg om ze over de volle breedte van de brug neer te leggen. De bruggenbouwer kwam met een mooie oplossing: waarom leggen we het niet in visgraatmotief? In de volksmond heet dit dan ook de vtwonen-brug”, verwijst hij naar het populaire woonprogramma. “Bij de aansluiting stuitten we echter net op een hoogteverschilletje, waardoor we een extra balk moesten bevestigen. Een kleine uitdaging die je pas tegenkomt als de brug er al is.” 

Circulair én mooi 

In de zeventien jaar dat Van Gaalen nu bezig is, heeft hij nog nooit commentaar gekregen van een welstandscommissie over het uiterlijk van de bruggen. “De circulaire bruggen zijn meestal in een wijk waar geen welstandsplicht geldt. Het is trouwens een misvatting dat tweedehands materiaal niet mooi kan zijn. Ik vind onze circulaire bruggen juist heel mooi, ze zijn ook door Arc2 architectuur ontworpen die gespecialiseerd zijn in circulaire bruggen. Wel is het zo dat wanneer je wilt kiezen uit het beschikbare materiaal, het lastig gaat zijn om een hele familie van bruggen te maken. Persoonlijk vind ik het heel leuk om te bouwen en te ontwerpen met wat je tegenkomt. Als een moderne strandjutter, eigenlijk.”  

Circulair werken is helaas nog lang geen vanzelfsprekendheid. Dat kan het wel worden, mede door ‘gekkies’ als Van Gaalen. Hij bewijst dat het niet alleen moet, maar ook leuk is én prima te doen, als je er maar voor openstaat. Van Gaalen kijkt alvast verder: “Mijn droom is dat we zo veel mogelijk uit eigen stad kunnen oogsten en hergebruiken.”