Geen hoogwerker meer nodig dankzij digitaal proefschijnen met photogrammetry

Bij het 'klassieke' fysieke proefschijnen werden 's avonds of 's nachts met hoogwerkers schijnwerpers - soms in barre weersomstandigheden - tegen een gebouw of toren gezet en werd vervolgens gekeken hoe het lichtontwerp eruitzag. Nadelen daarvan waren - naast de hoge kosten en de complexe voorbereiding, inclusief afzettingen en vergunningen - dat je maar een deel zag en niet het hele project. Nico de Kruijter bedacht daarom met photogrammetry een methode voor lichtsimulatie, die goedkoper is, waarbij de klant via de portal Join Me achter het bureau kan meekijken en die direct een totaalbeeld geeft van het eindbeeld van de aanlichting, inclusief eventuele probleemlocaties.

3D-model

De Kruijter legt uit hoe het werkt aan de hand van een concreet project, de verlichting van de onderkant van de iconische Sint Servaasbrug in Maastricht. Die moest aan een aantal eisen voldoen. "Door de verlichting moest het idee ontstaan dat de brug ging zweven. Het licht moest bovendien vleermuisvriendelijk en daarom oranje zijn. Ook wilde ze een egale uitlichting en geen verblinding van de armaturen via het water. Om dit alles te simuleren, wilde de gemeente aanvankelijk een proefopstelling maken, waarbij bootjes onder de brug voeren met daarop een ladder van vijf meter en een Makita-camera. Bovendien wilden ze gaatjes in het plafond boren om armaturen aan op te hangen. Omdat dat in de praktijk niet werkbaar bleek, hebben ze afgezien van de proefopstelling en zijn ze op zoek gegaan naar een alternatief. Dat werd photogrammetry."

"Photogrammetry werkt op basis van een groot aantal foto's, die van het gebied worden gemaakt en door software worden aligned en omgezet in een 3D-model, een puntenwolk met diepte. In Maastricht hebben we met behulp van drones foto's van de brug gemaakt. Bovendien hebben we met een bootje aan beide kanten van de brug gevaren en foto's gemaakt. Zo ontstond dankzij foto's en software uiteindelijk een 3D-model van de complete Sint Servaasbrug." De Kruijter wijst erop dat het belangrijk is om de foto's overdag bij bewolkt weer te maken: "Je wilt namelijk dat het model kleurecht is en dat er geen zonlicht en bijbehorende schaduwen te zien zijn."

Nadat het 3D-model van de Sint Servaasbrug gereed was, werd het binnengehaald in een lichtberekeningspakket en aangevuld met fotometrische data van een leverancier. "Als je vervolgens het model laat renderen, krijg je een lichtsimulatie van de complete Sint Servaasbrug. Omdat het om een brug over water ging, hebben we in dit geval aan het softwarepakket ook nog water toegevoegd."

Realtime achter het bureau

De aanpak heeft naast de eerdergenoemde voordelen nog meer pluspunten. "De opdrachtgever kan in dit model eenvoudig bijsturen wanneer hij bijvoorbeeld een warmere kleur wil. We veranderen dan gewoon de kleurtemperatuur. Ook de plek van de armaturen, de hoek of de breedte van de bundels kan desgewenst eenvoudig worden aangepast. En dat alles kan dankzij Join Me realtime, vanachter een bureau, zonder dat je buiten bezig hoeft te zijn. In Maastricht was er in de gemeenteraad een presentatie, waarbij wij vanuit ons kantoor zaken aanpasten." Join Me is op elk device te gebruiken. "Je kunt de lichtsimulatie dus ook op je smartphone in de auto gebruiken."

Juiste toepassing

De Kruijter vertelt over de zoektocht om photogrammetry bij lichtsimulatie op de juiste manier toe te passen. "Zo ontdekten we dat hoe dichter je bij het object gaat fotograferen hoe beter het detailniveau en de 3D-effecten. Dat is anders dan bij de toepassing van photogrammetry om bijvoorbeeld het volume zand bij een afgraving te bepalen. Dat kan gerust van grote afstand. Verder hebben we gezocht naar de juiste beeldhoek en de beste sluitertijd. Een mooi voorbeeld is een gevel met glazen ramen. Als je daar rechtop gaat fotograferen, zie je dat de ramen spiegelen. Met als gevolg bulten op het model. Dus moet je de hoek aanpassen." De Kruijter ziet ook richting opdrachtgevers nog een uitdaging: "Hoe leg je hen uit, dat je overdag een model in elkaar knutselt, er lampjes opzet en dan een nachtbeeld krijgt."

Lichtberekening

Met de data kan niet alleen een lichtsimulatie worden gemaakt, maar ook een lichtberekening. "Je ziet dan meteen hoeveel licht je op een bepaalde plek krijgt, met een kleurenverdeling inclusief lux-waardes. Daarnaast kun je met het model onder de brug vanaf het water kijken naar de plaatsing van de armaturen in de bogen en de hoeveelheid licht."

Bij photogrammetry maakt De Kruijter veel gebruik van drones. Om legaal met drones te kunnen vliegen in stedelijk gebied, moet aan allerlei juridische voorwaarden worden voldaan. "Inmiddels hebben we alle benodigde vergunningen en diploma's gehaald en kunnen we zonder beperkingen vliegen."

Draagvlak

De door De Kruijter ontwikkelde techniek is inmiddels ook in andere projecten toegepast in onder meer Hoorn en Amersfoort. "Wat we daarbij hebben gemerkt, is dat je bestuurlijk veel meer voor elkaar krijgt. Dankzij de lichtsimulatie ontstaat er draagvlak bij gemeente, ondernemers en publiek. Ze worden enthousiast over wat ze zien en willen zelfs zo nodig meer geld uitgeven wanneer dat een mooier resultaat oplevert."

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 2/2026. Je leest deze editie gratis in onze digitale bibliotheek.