Het schoolplein dat koelt, leert en verbindt

Wie door een gemiddelde Nederlandse stad wandelt, ziet het meteen: veel schoolpleinen zijn grijs, versteend en warmen snel op. Voor Eline Ranshuysen was dat aanleiding om de uitdaging aan te gaan en een schoolplein te ontwerpen waarin klimaatadaptatie en -mitigatie samenkomen. “Door vergroening en hernieuwbare energieopwekking te combineren, ontstaat een multifunctionele ruimte die niet alleen koeler is, maar ook leerzaam en uitdagend.”

Het idee kreeg vorm tijdens haar master Landschapsarchitectuur in Wageningen, waar ze zich verdiepte in klimaatadaptatie en -mitigatie. “Er gebeurt al veel op schoolpleinen,” vertelt ze, “maar vaak los van elkaar: vergroening óf zonnepanelen. Ik wilde laten zien dat het samen kan én elkaar versterkt.” Zo schreef Eline een thesis met als hoofddoel het ontwerpen van een basisschoolplein dat slim inspeelt op het klimaat, hittestress bij kinderen vermindert, duurzame energie opwekt en de energie-efficiëntie verbetert.

Ze werkte in twee stappen. In de eerste fase lag de nadruk op het toepassen van klimaatvriendelijke ontwerprichtlijnen. Het best scorende ontwerp vormde vervolgens de basis voor de tweede stap, waarin het vergroten van de speelwaarde centraal stond. Het resultaat is een definitief ontwerp dat klimaatadaptatie, -mitigatie en speelwaarde optimaal combineert. Twee scholen met een gezamenlijk plein in Den Haag fungeerden daarbij als laboratorium voor het onderzoek.

‘De beste tijd om een boom te planten was gisteren. De tweede beste tijd is vandaag’

Climate Responsive Design: meerwaarde in de stad 

Het concept van Eline - Climate Responsive Design - combineert vergroening met energieopwekking. Groene daken en bomen zorgen voor verkoeling en verminderen hittestress, terwijl zonnepanelen hernieuwbare energie leveren. Die combinatie is hard nodig. “De beste tijd om een boom te planten was gisteren”, lacht ze. “De tweede beste tijd is vandaag. Want hittestress in steden neemt toe door klimaatverandering. Als kinderen in de zomer buiten op een schoolplein spelen, zoeken ze nu vaak alleen de schaduw van het gebouw op. De rest van het plein blijft ongebruikt. Door groen toe te voegen, maak je het hele plein bruikbaar.” 

Ook binnen heeft het effect. “Veel schoolgebouwen zijn verouderd en slecht geïsoleerd. Met groene daken en muren creëer je een extra isolatielaag. Dat is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor het leerklimaat.” 

Spelen, leren en bewegen in één ontwerp 

Het ontwerp van Eline gaat zoals gezegd verder dan vergroening. Het schoolplein heeft ruimte voor avontuurlijk spel, sociale interactie en buitenlessen. “De oude pleinen waren vooral geschikt om te rennen of voetballen”, vertelt ze. “Nu kunnen kinderen klimmen, balanceren, verstoppen, moestuintjes verzorgen en zelfs buitenlessen volgen op het groene dak.” 

Er is aandacht voor verschillende motorische vaardigheden: grove motoriek via klimtoestellen, fijne motoriek via zandspel en tuinieren. “Ik heb literatuuronderzoek gedaan naar wat goed is voor de ontwikkeling van kinderen”, legt Eline uit. “En ik heb experts geïnterviewd: leraren, schoolhoofden, een conciërge en een landschapsontwerper. Hun input was cruciaal.” 

Ze benadrukt dat inclusiviteit niet vanzelfsprekend is op veel schoolpleinen. “Het viel me op dat voetbalplekken en grote toestellen vooral door jongens worden gebruikt”, vertelt ze. “Meiden blijven vaak aan de kant, omdat er geen plekken zijn waar zij zich prettig voelen.” Daarom heeft ze in haar ontwerp sociale zones toegevoegd voor rustig spel en sociale interactie. “Niet iedereen wil altijd meedoen aan drukke activiteiten. Door deze zones voelen meiden zich meer welkom en ontstaat er een evenwichtigere speelomgeving.”  

Volgens Eline is dit cruciaal voor sociale veiligheid en gelijke kansen. “Het gaat niet alleen om fysieke ruimte, maar ook om het gevoel dat je erbij hoort. Dat begint bij een ontwerp dat rekening houdt met verschillende behoeften.” 

Buitenlessen: leren in de frisse lucht 

Een ander belangrijk element in Eline’s ontwerp is ruimte voor buitenlessen. “Op het dak staan picknickbanken voor les in de buitenlucht. Dat is niet alleen leuk, maar ook bewezen effectief: frisse lucht en beweging verbeteren concentratie en leerprestaties.” 

 ‘De ruimte per kind op een schoolplein is kleiner dan wat vrije-uitloopkippen hebben. Dat vond ik echt schokkend’ 

De moestuin speelt hierin ook een aanzienlijke rol. “Kinderen leren hoe ze plantjes verzorgen en ontdekken waar voedsel vandaan komt. Dat is een vorm van natuuronderwijs die je niet in een klaslokaal kunt bieden.” Volgens Eline is het belangrijk om buitenlessen structureel in te passen. “Het plein moet niet alleen geschikt zijn voor spelen, maar ook voor leren. Dat vraagt om multifunctionele zones die zowel educatief als recreatief gebruikt kunnen worden.” 

Slim ruimtegebruik is een rode draad in het ontwerp. “Wat mij tijdens mijn onderzoek opviel,” vertelt Eline, “is dat de ruimte per kind op een schoolplein kleiner is dan wat vrije-uitloopkippen hebben. Dat vond ik echt schokkend.” Dus als er bijvoorbeeld verharding moet zijn, gebruik die dan functioneel, zegt ze. “De paden naar de school heb ik ingericht als verkeersplein. Zo benut je elke meter.” 

Ook feedback van experts speelde een rol. “Bij een ontwerp met veel groen kreeg ik terug dat er ook ruimte moet zijn voor sport op een harde ondergrond. Bij een ontwerp met veel verharding wilden ze juist meer groen. Uiteindelijk heb ik gezocht naar balans.” 

Resultaten 

Het uiteindelijke ontwerp laat zien dat het toepassen van bomen met een hoge dichtheid en brede kroon, gecombineerd met een groendak met een zonneoverkapping, de hittestress op het schoolplein en dak met wel 18 graden kan verlagen. Samen met een groene gevel kan dit ook de binnentemperatuur tot 5 graden verminderen en de energie-efficiëntie tot 40 proocent verbeteren, terwijl er genoeg duurzame energie wordt opgewekt om de school het hele jaar van stroom te voorzien. 

Wat is volgens Eline nodig om dit type plein op grote schaal te realiseren? “Subsidies, samenwerking tussen gemeenten en scholen en een andere manier van kijken”, zegt ze. “Zie het niet als kostenpost, maar als investering in gezondheid, klimaat en sociale cohesie. Groene schoolpleinen brengen stad en kind samen en dat is precies wat we nodig hebben.” 

Eline hoopt dat haar ontwerp inspiratie biedt voor andere scholen. “In de Haagse wijk is weinig groen en speelruimte. Met een multifunctioneel plein kun je niet alleen schooltijd, maar ook vrije tijd van kinderen verrijken. Het zou geweldig zijn als de buurt het plein buiten schooltijd kan gebruiken.” 

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 6/2025. Lees meer van Straatbeeld in onze digitale bibliotheek.