Van rioleringsplan naar programma voor klimaat, water en biodiversiteit

Tekst: Beatrijs Oerlemans 

Omgevingsvisie en leefbaarheid  

Vroeger was er het gemeentelijk rioleringsplan, ofwel GRP. Dat is echter achterhaald. Anno 2023 is het beleid voor riolering en water een programma onder de omgevingsvisie. De gemeenten Hardenberg en Ommen stelden in 2021 elk hun omgevingsvisie vast. Daarna volgde het beleid voor riolering, water en klimaat. Ommen stelde eind 2022 het ‘Programma water en riolering’ vast, Hardenberg volgde begin 2023 met het ‘Programma klimaat, water en biodiversiteit.’ 

De term GRP verdween, maar veel ingrijpender is de inhoudelijke verandering. Het draait niet meer primair om technische beheerkeuzes, maar om leefbaarheid. Door de klimaatveranderingen hebben we in Nederland steeds vaker te maken met perioden van extreme droogte, maar ook met momenten van hevige regenval. Dit dwingt tot het maken van andere keuzes. We willen immers dat onze woon- en werkomgeving leefbaar blijft.  

Sustainable  Development Goals 

Bij het maken van keuzes zochten Hardenberg en Ommen aansluiting bij de Sustainable  Development Goals (SDG). De Verenigde Naties bepaalde in 2015, samen met organisaties en inwoners uit alle werelddelen, deze zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken. Hardenberg en Ommen formuleerden drie thema’s: 

1. Leefbaarheid & bewustwording  

Dit thema heeft een relatie met SDG 13: klimaatactie. We willen onze leefomgeving zo inrichten dat die leefbaar blijft bij een hittegolf en dat we water goed kunnen afvoeren, maar het anderzijds ook langer kunnen vasthouden. Dit kan de overheid niet alleen, we moeten het als samenleving oppakken. 

2. Betrouwbaarheid & gezondheid 

Dit thema sluit aan bij SDG 6: Schoon drinkwater en sanitair. In de waterwet staat dat de gemeente verantwoordelijk is voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater en het te veel aan regenwater en grondwater. Hiermee beschermen gemeenten de volksgezondheid en het milieu. 

3. Duurzame infrastructuur & duurzame realisatie 

Dit thema sluit aan bij SDG 9 (industrie, innovatie en infrastructuur) en SDG 12 (verantwoorde consumptie en productie). Ommen en Hardenberg maken hun water- en rioleringssysteem zo duurzaam mogelijk. Daarbij voeren ze de beheer- en onderhoudsmaatregelen zo duurzaam mogelijk uit, zodat het milieu zo min mogelijk belast wordt.  

Klimaatrobuust 

Het klimaat en de klimaatsveranderingen spelen een grote rol in het nieuwe beleid van Ommen en Hardenberg. Daarbij sluiten zij aan bij het Nationaal Deltaprogramma. Een belangrijk doel is het klimaatrobuust inrichten van de leefomgeving. In bestaande situaties gaat het om reconstructie, in nieuwe situaties wordt vanaf het begin klimaatbestendig ontworpen en aangelegd. Wegen worden bijvoorbeeld niet ‘bol’ aangelegd, maar aflopend naar het midden of naar één zijde. En in woonwijken legt men wadi’s aan voor de opvang van water bij hevige regenval. Zo zijn er allerlei manieren om rekening te houden met het veranderende klimaat.  

Op plekken waar problemen zijn bij hevige regenval willen Ommen en Hardenberg dit voor 2030 oplossen. Dit gebeurt zoveel mogelijk in combinatie met andere werkzaamheden in de openbare ruimte. De knelpunten worden in beeld gebracht met stresstesten. Zo wordt bepaald hoe kwetsbaar een wijk of straat is voor extreme neerslag, hitte, droogte en overstroming. Het rijk stelt ‘impulsgelden’ beschikbaar voor het oplossen van knelpunten. De gemeenten investeren zelf ook.  

Samen met de inwoners 

Het klimaatrobuust inrichten van de leefomgeving is niet alleen een taak van de gemeenten. De betrokkenheid en inzet van de inwoners, bedrijven en andere organisaties is onmisbaar. Daarom besteden beide gemeenten veel aandacht aan bewustmaking. De regionale website www.laatunietverrassen.nl helpt hierbij.  

Inwoners worden opgeroepen om ook zelf aan de slag te gaan en bijvoorbeeld hun tuin te ‘ontstenen’ of een regenton aan te schaffen. Hiervoor geven Ommen en Hardenberg een bijdrage in de kosten. De komende tijd starten er diverse communicatiecampagnes en publieksacties om mensen enthousiast te maken om zelf mee te doen.  

Biodiversiteit 

De gemeente Hardenberg koos overigens nog voor een vijfde Sustainable  Development Goal, namelijk SDG 15: leven op het land. De klimaatverandering heeft negatieve effecten op de biodiversiteit. Hardenberg heeft zich daarom tot doel gesteld om in 2025 in beeld te hebben hoe het staat met de biodiversiteit in de gemeente en wat men moet doen om die op peil te houden of te verbeteren. Hiervoor gaat Hardenberg samenwerken met groene vrijwilligers, ecologen, de agrarische sector en onafhankelijke professionals. Ook in de publiekscampagnes speelt biodiversiteit een rol.  

Vorm van het beleid 

Niet alleen naam en inhoud van het beleid veranderden, ook de gekozen vorm is eigentijds. Het beleid kreeg een plek op de gemeentelijke website. Makkelijk vindbaar voor iedereen, en ook het taalgebruik is toegankelijk.  

De gemeente Hardenberg voert ook werkzaamheden voor de gemeente Ommen uit. Voor meer informatie over dit bijzondere beleidstraject  kun je terecht bij Arend van de Wetering (gemeente Hardenberg) en op de websites ommen.nl/programma-water-en-riolering/ en hardenberg.nl/klimaat-water-en-biodiversiteit