Water keert terug in Zevenbergen

maandag 8 maart 2021
timer 9 min
Met een zeer omvangrijk herinrichtingsproject is het in Zevenbergen gelukt de haven te heropenen, waarmee de waterverbinding van de Roode Vaart is hersteld. De heropening van de haven moet tevens een enorme impuls geven aan het Zevenbergse centrum.

Historie 

Zevenbergen, gemeente Moerdijk, had van oudsher een haven. Het water van het Hollandsch Diep stroomde via het kanaal Roode Vaart en de Zevenbergse haven naar de rivier de Mark. “Rond 1970 werd de oude haven van Zevenbergen gedempt. Daarmee werd de verbinding tussen het noordelijke en het zuidelijke deel van de Roode Vaart afgesneden”, aldus Mirjam Bijleveld, woordvoerder van gemeente Moerdijk. De gedempte haven ontwikkelde zich als winkelstraat, parkeerruimte en marktplaats. In die vorm kreeg het gebied een belangrijke functionele betekenis voor Zevenbergen.  

 


 

Zo’n 20 jaar geleden broedde de gemeente Moerdijk al op mogelijkheden om het centrumgebied van Zevenbergen aantrekkelijker te maken. Daarvoor waren verschillende kansen in beeld, zoals de ontwikkeling van het gebied rond de voormalige suikerfabriek dat aan het centrum grenst en het verplaatsen van het doorgaande verkeer van de provinciale weg die langs het stadshart loopt.  
Het centrum van Zevenbergen kampte met toenemende druk op de openbare ruimte en verblijfskwaliteit aan de ene kant, en het parkeren aan de andere kant. Bij zowel politiek als ondernemers was er de overtuiging dat het centrum achteruitging, dat winkels vertrokken en de leefbaarheid verslechterde. De gemeente wilde deze achteruitgang ombuigen en Zevenbergen een centrum geven dat past bij de rijke historie van het stadje en bij de regiofunctie voor de gemeente Moerdijk. 


“Een van de scenario’s die daarvoor werden geschetst in de Centrumvisie van 2009, was het heropenen van de haven. Maar het geld daarvoor ontbrak”, vertelt Bijleveld. Tot zich een prachtige kans aandiende: de Roode Vaart kon een cruciale rol gaan spelen in de zoetwatervoorziening voor West-Brabant, en dus ook voor Zeeland. “Om die reden wilden het Rijk, de provincies Noord-Brabant, Zeeland en het waterschap Brabantse Delta financieel bijdragen aan het heropenen van de Zevenbergse haven, waarmee de verbinding van de Roode Vaart zou worden hersteld.” 
In 2013 ondertekenen de gemeente Moerdijk, de provincies Noord-Brabant en Zeeland en waterschap Brabantse Delta een samenwerkingsovereenkomst voor het verbinden van de Roode Vaart Noord en de Roode Vaart Zuid door het stadscentrum van Zevenbergen. Ook het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat levert een belangrijke financiële bijdrage aan het project. 


Masterplan 

Vanuit het oogpunt van de lokale belangen voerde de gemeente Moerdijk de regie over het project. De gemeente investeert, in lijn met de ambitie uit het Masterplan Centrum Zevenbergen uit 2011, ook in de randvoorwaarden om de terugkeer van het water mogelijk te maken en de aansluitende openbare ruimte. Het overkoepelende project Centrumontwikkeling Zevenbergen bestaat daardoor uit een aantal deelprojecten: 

  • Kasteeltuin: de aanleg van een groot en groen parkeerterrein dat compenseert voor de parkeerplaatsen die verdwijnen met de komst van de haven in het centrum (reeds gerealiseerd, zie Straatbeeld 2017) 

  • Haven/Markt: de aanleg van de haven en de herinrichting van de Markt (bijna voltooid) 

  • Molenstraat: grenzend aan de nieuw ingerichte Markt ontwikkelt projectontwikkelaar Synchroon een kleinschalig, binnenstedelijk woongebied dat bestaat uit 21 koopappartementen met circa 3000 m2 commerciële ruimte voor winkels en horeca in de plint van het gebouw en een parkeergarage (bouw gestart medio juli 2020, oplevering verwacht in 2022) 

  • Stoofstraat: grenzend aan de heropende haven ligt het perceel Stoofstraat. Op deze plek, die voor het centrum beeldbepalend is, was sprake van een zeer verrommelde bedrijfslocatie. Tijdens de werkzaamheden voor de heropening van de haven was de locatie in gebruik als bouwdepot, sinds kort is het terrein weer vrij. Het plan is om hier nieuw vastgoed te ontwikkelen met commerciële ruimte, appartementen en parkeergarage (de gemeente Moerdijk gaat op zoek naar een ontwikkelende partij, voorlopige planning voor oplevering is 2023).  

“Het doel van de heropening van de haven was in de eerste plaats: het herstel van de waterverbinding van de Roode Vaart”, vertelt Bijleveld. Dit zien alle betrokken partijen (waterschap, provincies, Rijk, gemeente) als een belangrijke maatregel voor een toekomstbestendige zoetwatervoorziening voor West-Brabant. En met de verwachte klimaatverandering neemt dat belang alleen maar toe. De extra aanvoer van water uit het Hollandsch Diep betekent meer armslag voor het peilbeheer in droge perioden via de rivieren Mark en Dintel en de polderwatergangen tot aan het Zoommeer. Daarnaast zorgt de extra aanvoer voor een betere doorspoeling van het dit zogenoemde Vlietsysteem. Dat verbetert de waterkwaliteit en daarmee ook de natuurwaarden in het poldergebied. 



“Maar daarnaast betekent de heropening van de haven een enorme impuls voor het centrum van Zevenbergen”, vult collega Werner Voermans, technisch manager van het project, aan. “Zeker in combinatie met de andere deelprojecten van Centrumontwikkeling Zevenbergen.” Sinds medio december 2020 stroomt het water en zijn de bouwhekken die bijna 2 jaar om de haven-in-aanbouw stonden verdwenen. Het water stroomt en nu is goed te zien hoe de uitstraling en sfeer van het centrum zijn verbeterd. “Aanvankelijk waren er vanuit het publiek veel bedenkingen tegen het heropenen van de haven, voor een belangrijk deel van inwoners die zich de oude, verwaarloosde, stinkende haven konden herinneren”, aldus Bijleveld. “Naarmate de contouren van de nieuwe haven zichtbaar werden, verstomden die bezwaren. Inmiddels stroomt er fris water door het centrum en is de publieke opinie over het project zeer positief.” 

Bewuste keuze voor materialen 

Binnen het omvangrijke herinrichtingsproject is gebruik gemaakt van diverse inrichtingselementen. Bij de haven en de markt komt dit expliciet naar voren. Het parkeerterrein de Kasteeltuin was het eerste deelproject dat werd gerealiseerd. Want zodra het werk voor de heropening van de haven zou starten, zouden de parkeerplaatsen op de gedempte haven verdwijnen en moest er vervangende parkeerruimte zijn. 


“De Kasteeltuin is niet alleen een (gratis) parkeerplaats voor 200 auto’s, maar ook een entree naar het centrum en een verblijfsgebied voor bewoners van het aanliggende woonzorgcentrum”, aldus Bijleveld. “Daarom is er gekozen voor veel groen. Onder meer platanen die door de werkzaamheden aan de haven geen plek meer zouden hebben, zijn naar deze locatie verhuisd”, vult Voermans aan. “Daardoor is de aanplanting niet alleen jong en heeft het terrein meteen al meer uitstraling.” 


Een bijzonderheid van de Kasteeltuin is de vijfduizend vierkante meter waterpasserende verharding. “Het water wordt hierbij kolkloos afgevoerd”, vertelt Voermans. “Tussen de drainflow-klinkerbestrating werden waterdoorlatende viltjes aangebracht, gemaakt van gerecycled materiaal. In tegenstelling tot traditioneel voegsplit slibben deze viltjes niet dicht, waardoor hemelwater structureel blijft passeren naar de ondergrond. De viltjes en de verharding kunnen een waterlast van zes- tot tienduizend liter per seconde per hectare verwerken. De viltjes werden stuk voor stuk handmatig aangebracht door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, waarmee meteen een sociale component in het project werd gebracht.” 

Het hemelwater wordt opgevangen in een laag van morene split met daaronder een grove factie menggranulaat. In extreme situaties kan overtollig water via een wervelventiel vertraagd worden geloosd op een wadi.Natuurlijk heeft de Kasteeltuin laadpalen voor elektrische auto’s. De verlichting is uiteraard ledverlichting. Die wordt ’s avonds gedimd, wat lichtvervuiling beperkt en energie bespaart.  



 

Haven 

Bij de haven zijn veel diverse inrichtingselementen gebruikt. Van een grote vervanging/verbetering van de riolering in het centrumgebied en de afkoppeling van de HWA’s van de panden rond de haven tot aan het straatwerk, de diverse bruggen, steigers, de gemetselde en natuurstenen (Portugees granieten) trappen en de toepassing van grauwacke bomengranulaat. 

Markt 

De Markt bestaat uit een groot centraal plein met aansluitend een kleiner plein waaraan voornamelijk horecazaken zijn gevestigd.  “Op de Markt springt de bestrating in het oog met natuurstenen plaquettes (bronpuntradialen), opvallend straatwerk en een lijnenspel dat deels decoratief maar ook functioneel (gootlijnen) is”, vertelt Bijleveld.  


Er zijn bijzondere lichtmasten (staal maar met een niet van echt te onderscheiden houtlook), deze masten komen ook terug langs de Kasteeltuin in het voetgangersgebied aan de haven, met banieren. Ze vormen op die manier een verbindend element. “Daarnaast zijn er op het horecaplein van de Markt klassieke lantaarnpalen waarvan de lichtkleur op afstand kan worden aangepast”, voegt Voermans toe.  



 

Bijzondere vondsten 

Over de herinrichting van het Zevenbergse centrum zijn tal van interessante details te vertellen. Zo is bij de aanleg van de Kasteeltuin archeologisch onderzoek gedaan. “Hier zijn bijzondere vondsten naar voren gekomen”, vertelt Bijleveld. Daarnaast ging aan de bouw van de haven een onderzoek naar niet-gesprongen explosieven vooraf. “Dit omdat Zevenbergen in de Tweede Wereldoorlog zwaar is gebombardeerd”, aldus Voermans. “Verder is het wel interessant om te vertellen dat zowel de Markt als een deel van de route rond de haven zijn ingericht als shared space.” 

Resultaat 

Met dit omvangrijke project, waarvan een deel gereed is en een deel nog in uitvoering, ontstaat een volledige metamorfose van het centrum van Zevenbergen. “Met de realisatie van de haven en de Markt is die metamorfose al voor een belangrijk deel gerealiseerd, maar als in de komende jaren ook de overige deelprojecten gereed komen, is het beeld compleet”, stelt Bijleveld. “Daar komt bij dat in de komende jaren de provinciale weg langs het stadscentrum wordt omgelegd door de provincie Noord-Brabant, waarna de huidige weg wordt afgeschaald tot gemeentelijke weg, wat op de langere termijn mogelijkheden schept tot de ontwikkeling van Zevenbergen-Noord”, zo besluit Bijleveld.  


Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 01/2021. Je kunt het magazine gratis downloaden in onze digitale bibliotheek.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

‘Je merkt dat steeds meer gemeenten over circulariteit nadenken’

24 jan om 12:05 uurtimer4 min
De inrichting van de openbare ruimte is aan het veranderen. Dat is de constatering van Marco Ekelmans, directeur…
Lees verder »
descriptionArtikel

Innovatieve infiltratiegoot in centrum Berlicum

13 jan om 10:57 uurtimer4 min
April dit jaar startte men in Berlicum (gemeente Sint-Michielsgestel) met de realisatie van de herinrichting van…
Lees verder »
descriptionArtikel

Greenpoints ideale oplossing om openbare ruimte te vergroenen

6 jan om 12:07 uurtimer5 min
De greenpoints van FURNS nemen een vlucht in de openbare ruimte. De eenvoudig te verplaatsen plantenbanken zijn de…
Lees verder »
descriptionArtikel

Regenwater hergebruikt bij waterspeelplaats voor kinderen

4 jan om 13:43 uurtimer3 min
In samenwerking met EWB Circular Rain heeft Mh2o een systeem ontwikkeld om regenwater te hergebruiken bij…
Lees verder »
descriptionArtikel

Pleinen in Putten na herinrichting gereed voor verschillende evenementen

4 jan om 13:17 uurtimer3 min
De gemeente Putten heeft het Kerk- en Fontanusplein in het centrum opnieuw ingericht. De lay-out was sterk…
Lees verder »
flash_onNieuws

Stadsrenovatie en maatwerk: Vaals en Amsterdam

21 dec 2021 timer2 min
Als het aankomt op vastgoed en ruimtelijke ontwikkeling, is duurzaamheid vandaag geen trend meer maar de norm. Dat…
Lees verder »
person_outlineBlog

Expertcolumn - Lucy Bathgate

20 dec 2021 timer3 min
Lucy Bathgate wordt ook wel de klimaatburgemeester van Tilburg genoemd. In haar expertcolumn roept ze op om meer…
Lees verder »
hoofdfoto
descriptionArtikel

Stationsgebied Zwolle: gastvrije en groene entree naar de stad

20 dec 2021
In Zwolle wordt hard gewerkt aan een transformatie van de spoorzone. De locatie ligt opgesloten door spoor en…
Lees verder »