Omgevingsvisie Bernheze: gezondheid en gemeenschap centraal

Inspelen op de Omgevingswet 

De Omgevingswet, in januari 2024 ingevoerd, verplicht elke bestuurslaag (het Rijk, de provincies en de gemeenten) in Nederland tot het opstellen van een omgevingsvisie. De gemeente Bernheze heeft deze wet omarmd als een kans om verder te kijken dan alleen fysieke ruimte: ze verbindt thema’s als mobiliteit, duurzaamheid en gezondheid. Ruben Senden, die sinds de start betrokken was bij het project, licht toe: “Bernheze koos bewust voor gezondheid als leidend thema. Hiermee wil de gemeente niet alleen inspelen op ruimtelijke ontwikkelingen, maar ook preventief bijdragen aan de gezondheid en welzijn van haar inwoners.” 

Gezonde structuren en positieve gezondheid 

Het unieke aan de omgevingsvisie van Bernheze ligt volgens Senden in de nadruk op het concept ‘positieve gezondheid’. Het doel is om een omgeving te creëren waarin inwoners worden gestimuleerd tot gezonder gedrag. “Het gaat verder dan esthetiek; groenvoorzieningen verminderen bijvoorbeeld hittestress en nodigen uit tot bewegen. Hiermee verlaagt de gemeente indirect de toekomstige zorgvraag en de daarbij behorende kosten, door preventief op gezondheid in te zetten.” 

In de praktijk betekent dit dat Bernheze investeert in ‘groene gezonde structuren’ - zones die actief worden ingericht met veel groen. In de structuren ligt de nadruk op actieve mobiliteit, zoals fiets- en wandelroutes. “Door de focus op groen, gezondheid, biodiversiteit, klimaatadaptatie en recreatie in deze gebieden, hoopt de gemeente een omgeving te creëren die bijdraagt aan het welzijn van mens, dier en plant.” 

Groene gezonde structuren: de verbinding met de toekomst 

De groene gezonde structuren in Bernheze zijn gebaseerd op de landschappelijke  kenmerken van de gemeente, zoals het beekdallandschap en de dekzandgronden. Hierdoor is een plan ontstaan dat past bij het landschap en bovendien veerkrachtig is voor klimaatveranderingen. De vijf dorpskernen – Heesch, Nistelrode, Vorstenbosch, Heeswijk-Dinther en Loosbroek – zijn via deze groene structuren verbonden. “Mensen kunnen straks via een groene route naar natuurgebieden of recreatieve bestemmingen reizen, wat een positieve invloed heeft op zowel hun gezondheid als op het milieu.” 

Uitgebreid participatieproces 

Een ander opvallend aspect van deze omgevingsvisie is de intensieve participatie. De gemeente stelde de visie samen met meer dan 120 partners op, waaronder inwoners (ook kinderen), bedrijven en maatschappelijke organisaties. “Deze partners van de gemeente konden in verschillende dialoogsessies hun ideeën, wensen, dromen en zorgen delen en zo rechtstreeks invloed uitoefenen op de inhoud van de visie,” vertelt Senden. “De partners hebben het omgevingsconvenant ondertekend, dat maakt het echt een visie van onze partners en de gemeente samen. Voor Bernheze was het essentieel om de visie echt samen met de gemeenschap te creëren.” 

Van theorie naar praktijk: de kracht van (lokale) samenwerking 

Kragten adviseerde en ondersteunde Bernheze in dit hele proces. De actieve houding in het participatieproces van de gemeente ontketende de lokale kracht op de hier passende wijze. “Als adviesbureau konden wij vooral de expertise op participatie, het ontwerp, het kaartmateriaal en de planning verzorgen. Dat gaf de gemeente Bernheze de flexibiliteit en ruimte om het participatieproces echt vorm te geven naar hun wensen”, licht Senden toe. “Daarin werkten we goed samen en vulden we elkaar goed aan. Dat gold niet alleen voor het projectteam, ook tussen afdelingen van de gemeente en Kragten werd onderling samengewerkt. Dit was bijvoorbeeld het geval bij het creëren van een interactieve kaart waar inwoners hun favoriete plekken konden markeren. Deze kaart is  meegenomen in de definitieve plannen.” 

Lessen voor de toekomst 

Het project kende ook uitdagingen. Zo bleek het vooraf plannen van een dergelijk dynamisch proces lastig. Flexibiliteit en het vermogen om bij te sturen zijn volgens Senden essentieel bij complexe gebiedsontwikkelingen en zo ook bij het opstellen van een omgevingsvisie. “Een project als dit leert je om ruimte te laten voor onverwachte veranderingen, zowel in de planning als in het budget.” 

Daarnaast benadrukt hij het belang van nauwe samenwerking en relatiebeheer: “Omdat we intensief samenwerkten met de gemeente, hebben we effectief als één team gewerkt; een echte coproductie. In de toekomst willen we in de beginfase meer tijd inplannen voor het opbouwen van relaties en het afstemmen van verwachtingen. Dit betaalt zich uiteindelijk altijd uit.” 

Inspiratie voor andere gemeenten 

“De gemeente Bernheze en Kragten hebben samen met de partners gewerkt aan een stevige omgevingsvisie met ambitieuze doelen waarin we echt laten zien dat het anders kan. De weg hiervoor werd vrijgemaakt door aan de voorkant de opgaven concreet te formuleren en in een intensief participatieproces samen te zoeken naar de kansen voor de gemeente met veel aandacht voor de gezondheid van haar inwoners.” 

Senden kijkt tevreden terug: “Dit project heeft niet alleen geleid tot een visie voor 2040, maar ook tot een sterkere relatie tussen de gemeente en haar inwoners. We hopen dat andere gemeenten zien hoe waardevol het kan zijn om bewoners vanaf de eerste stap actief te betrekken en te investeren in een gezonde leefomgeving.” 

Kragten  
Herten 
088 336 6333 
kragten.nl