Blog: De nacht heeft persoonlijkheid

Sinds 1 januari is Leeuwarden namens Nederland de Culturele Hoofdstad van Europa. Een eervolle titel die we na veel bloed, zweet en tranen hebben weten binnen te slepen. Aan de overwinning ging een titanenstrijd vooraf met Utrecht, Den Haag, Eindhoven en Maastricht. Bij de bekendmaking in 2013 barstte het feest los in Leeuwarden. Want we hadden gewonnen met een bidbook vol kenmerkende kwaliteiten die Leeuwarden en Friesland enerzijds zo uniek maken in Nederland en anderszijds zo vergelijkbaar met andere perifere gebieden in Europa. Een bidbook vol eigenheid en idealisme.

"Nergens anders in Nederland vind je nog een nacht met duizenden sterren en een bijna onmeetbare stilte."

Het programma Feel the Night, De herontdekking van de nacht, had hierin een grote rol, misschien wel een hoofdrol. Want nergens anders in Nederland vind je nog een nacht met duizenden sterren en een bijna onmeetbare stilte. Kwaliteiten die voor veel Nederlanders wezensvreemd en, door de toenemende lichtvervuiling, zelfs ongrijpbaar zijn geworden. En dat terwijl de nacht altijd een grote inspiratiebron is geweest voor schilders, schrijvers, musici, poëten, beeldhouwers en zelfs architecten.  Niet voor niets werd altijd gezegd: de dag is neutraal terwijl de nacht persoonlijkheid heeft. Want wat je in de nacht ervaart is jouw beleving die gekleurd wordt door jouw persoonlijkheid.

"De mens is altijd vertrouwd geweest met het donker, maar de evolutie heeft onze ogen nog niet in staat gesteld om continu te kunnen schakelen tussen donker en licht."

Tegenwoordig overheerst vooral de angst voor diezelfde nacht. We zijn een generatie die opgroeit in een oververlichte wereld waarbij we alles visueel willen kunnen waarnemen. We willen kunnen zien waar we zijn en we denken in het donker dezelfde waarheidsgetrouwe neutrale beleving te kunnen ervaren als overdag. De mens is altijd vertrouwd geweest met het donker, maar de evolutie heeft onze ogen nog niet in staat gesteld om continu te kunnen schakelen tussen donker en licht. Zodra we niet meer volledig op ons zicht kunnen vertrouwen voelen we ons compleet verloren.  We lijken gewoon vergeten dat we ook andere zintuigen bezitten zoals tastzin, gehoor en reuk die we prima kunnen inzetten bij het oriënteren in de nacht. 

Vijf jaar na het winnen van de titel heerst ook de angst bij de uitvoering van het programma voor de Culturele Hoofdstad. Want hoe verkoop je een ticket voor een nachtelijke beleving. Hoe zorg je ervoor dat die sterren ook daadwerkelijk te zien zodra de bezoekers op hun plaats zijn? We willen alle risico’s kunnen uitsluiten en zijn daarom de stad maar in het licht gaan zetten.  Hiermee zijn we niet alleen onze persoonlijkheid verloren, maar laten we ook een kans liggen onszelf te herontdekken. Gelukkig is er in de periferie van het culturele hoofdstadprogramma nog wel ruimte voor deze ontdekkingstocht. De Light Challenge 2018 heeft Feel the Night als thema gekozen: studenten worden uitgedaagd na te denken over concepten waarbij we ons, ondanks onze leefbaarheidswensen, bewust blijven van de inspirerende wereld boven ons die onze persoonlijkheid kleurt in de nacht.

Tekst: Nynke Rixt Jukema