Openbare verlichting: van richtlijnen naar omgeving centraal

In een interview met Beatrijs Oerlemans, Licht en Donker Advies, gaat Victor Loehr nader in op omgevingsgericht ontwerpen: “In plaats van primair naar degenen te kijken voor wie de verlichting bedoeld is en door wie deze beheerd wordt, wordt in een omgevingsgericht ontwerpproces veel breder gekeken wie en wat er allemaal door de verlichting ‘geraakt’ wordt. Daartoe moet eerst in kaart gebracht worden waaruit de omgeving precies bestaat en welke eisen of wensen de omgeving heeft ten aanzien van de verlichting. Er kunnen onverwachtse omgevingspartijen opduiken, zoals bijvoorbeeld stadsvogels die graag verlichting hebben die hun bioritme niet in de war stuurt.” 

Wat zijn volgens u de belangrijkste aspecten waarmee rekening gehouden dient te worden bij omgevingsgericht ontwerpen? 

“Om ontwerpprocessen eenvoudig te houden, hebben we de neiging om op voorhand al zoveel mogelijk af te bakenen en te categoriseren. Om tot een omgevingsgericht ontwerp te komen moeten we dat echter los durven laten: bij het opstellen van een specifiek ontwerp bepalen we onder invloed van de omgeving welke aspecten het belangrijkst zijn. Dat neemt niet weg dat we zelf al thema’s kunnen bedenken die we in het ontwerpproces met de omgeving sowieso de revue willen laten passeren. Ik denk dan bijvoorbeeld aan functionaliteit voor de gebruiker, veiligheid, duurzaamheid, effecten op derden en effecten op dieren.” 

Wat zou volgens u de relatie moeten zijn tussen omgevingsgericht ontwerpen en richtlijnen (zoals de NPR)? 

“Omgevingsgericht ontwerpen is vooral gebaat bij richtlijnen die het ontwerpproces beschrijven en uitvoerbaar maken. Richtlijnen die voorschrijven in welke situaties welke oplossingen gekozen moeten worden, passen niet goed bij het – van buiten naar binnen gerichte – omgevingsgerichte ontwerpproces. Waar in een omgevingsgericht ontwerpproces juist weer wél behoefte aan is, zijn richtlijnen die resultaten van onderzoeken naar effecten van verlichtingsontwerpen toegankelijk maken. Wat voor oplossingen zijn bijvoorbeeld empirisch (on)veilig gebleken? En van wat voor oplossingen hebben dieren (geen) last? Met zulke informatie kunnen in een omgevingsgericht ontwerpproces goed onderbouwde keuzes worden gemaakt.” 

Waar zit volgens u ‘the bottleneck’ bij omgevingsgericht ontwerpen? Bij (voldoende/onvoldoende) kennis of bij het proces (bijv. integraal werken)? 

“Ik denk dat ontwerpprocessen geëvolueerd zijn in een richting waarbij aan de hand van richtlijnen, op afstand van de omgeving, ‘uitgerekend’ wordt welke kant-en-klare oplossing toegepast kan worden. Daarbij komt dat niet alle richtlijnen gestoeld zijn op een integrale basis. Omgevingsgericht ontwerpen vergt deskundigheid die nu niet gebruikt wordt. Hoe vaak zitten verlichtingsdeskundigen bijvoorbeeld met ecologen om de tafel? Omgevingsgericht ontwerpen vraagt ook om meer flexibiliteit en om inhoudelijke onderbouwingen waarom een ontwerp is zoals het is. Mijns inziens is er echter geen sprake van een bottleneck, maar van een natuurlijke ontwikkeling.” 

Hoe ziet u de toekomst van omgevingsgericht ontwerpen?  

“De trend om meer oog voor de omgeving te hebben bij de inrichting van openbare ruimte is niet beperkt tot verlichting. Van bouwbedrijven wordt bijvoorbeeld ook verwacht dat ze voortdurend zoeken naar manieren om de omgeving zo min mogelijk te belasten, zowel qua hinder als qua duurzaamheid. Het is mijn verwachting dat de maatschappij met betrekking tot verlichtingsoplossingen in toenemende mate een omgevingsgericht ontwerpproces zal verwachten. Er zijn reeds voorbeelden van ontevreden omgevingen, daar waar zo’n ontwerpproces niet heeft plaatsgevonden. Het is dus logisch dat de ontwikkeling wordt doorgezet naar omgevingsgericht ontwerpen.” 

Geïnteresseerd in omgevingsgericht ontwerpen van openbare verlichting?

Bent u geïnteresseerd in omgevingsgericht ontwerpen van openbare verlichting? Kom dan naar het Ruimte en Licht Congres 15 november in Kasteel de Vanenburg in Putten. Kijk hier voor meer informatie en meld u aan.