Dynamische verlichting maakt voetgangersoversteken in Oss veiliger

Van kinderwens naar concrete oplossing 

Martijn Duijts, vakbeheerder openbare verlichting bij de gemeente Oss, nam de vraag van het Jeugdcollege serieus. "Kinderen kijken vaak heel anders naar verkeerssituaties dan volwassenen. Zij ervaren direct hoe spannend bepaalde oversteken kunnen zijn." Hij ging op zoek naar een oplossing die oversteken beter zichtbaar maakt, zonder dat gewenning het effect op den duur tenietdoet. "Ik zocht naar iets dat echt werkt. Er is heel veel te koop, maar niet alles sluit aan bij onze wensen." 

Daarbij benaderde hij het vraagstuk nadrukkelijk vanuit zijn vakgebied. "Ik heb dit echt vanuit een blik op verlichting benaderd. Je wilt de weg gelijkmatig verlichten, maar je wilt ook dat het opvalt als mensen bijvoorbeeld vanuit een onverwachte hoek naar de oversteekplaats lopen." Die zoektocht bracht hem bij Traffic Care en het principe van dynamische verlichting. "Het idee daarachter is eigenlijk heel logisch: je wilt dat een automobilist direct ziet dat er iets gebeurt bij een oversteek. Niet doordat alles altijd maximaal verlicht is, maar juist doordat de verlichting reageert op aanwezigheid. Op het moment dat iemand richting de oversteek loopt, verandert de lichtintensiteit." 

Bij de keuze van locaties keek de gemeente niet alleen naar drukke plekken zoals scholen, sportvoorzieningen en routes naar winkelcentra. Ook de subjectieve beleving woog mee. "Soms zijn er locaties waar misschien niet direct veel ongevallen gebeuren, maar waar inwoners zich wel onveilig voelen. Dat soort signalen nemen we serieus." 

‘Het moet subtiel blijven en passen binnen de openbare ruimte. Door met dynamiek te werken, creëer je juist een attentiewaarde’ 

Attentiewaarde zonder kermissfeer 

Een belangrijk uitgangspunt was dat de oplossing subtiel moest blijven. "Wij wilden voorkomen dat het een soort kermisverlichting zou worden. Het moet subtiel blijven en passen binnen de openbare ruimte." Precies daarom werkt het principe van dynamiek: niet door alles harder te maken, maar door te variëren. "Als verlichting continu op hetzelfde niveau brandt, raken mensen eraan gewend. Dan verdwijnt het effect na verloop van tijd deels naar de achtergrond. Door met dynamiek te werken, creëer je juist een attentiewaarde. Het systeem trekt als het ware kort de aandacht op het moment dat dat nodig is." 

Dat sluit aan bij hoe weggebruikers informatie verwerken, legt Duijts uit. "Een automobilist verwerkt onderweg ontzettend veel informatie. Bewegwijzering, ander verkeer, fietsers, verkeerslichten. Dan helpt het als een oversteekplaats nét iets extra's heeft waardoor de aandacht er automatisch naartoe gaat. Zeker in donkere omstandigheden of bij slecht weer kan dat verschil maken." 

Techniek en beheer 

Naast de verkeerskundige werking speelde ook de beheerskant een rol in de afweging. De gemeente wilde een oplossing die aansluit op bestaande infrastructuur en weinig onderhoud vraagt, maar die wél betrouwbaar is. Bovendien biedt dynamische verlichting een duurzaamheidsvoordeel: doordat de verlichting alleen op volle sterkte schakelt wanneer dat nodig is, hoef je niet permanent op maximale sterkte te verlichten. 

Tevredenheid van weggebruikers 

De eerste ervaringen stemmen tot tevredenheid. Weggebruikers merken de oversteken beter op, en ook intern ziet de gemeente dat het systeem doet wat ervan verwacht wordt. "Het gaat daarbij niet alleen om objectieve veiligheid, maar ook om het gevoel. Zeker ouders vinden het prettig als kinderen beter zichtbaar zijn wanneer ze oversteken." 

Duijts merkt ook dat andere gemeenten meekijken. "Veel gemeenten zijn bezig met verkeersveiligheid en zoeken naar relatief eenvoudige maatregelen die toch effect hebben. Grote infrastructurele aanpassingen zijn vaak kostbaar en vragen veel voorbereidingstijd. Verlichting kan juist een middel zijn waarmee je relatief snel verbeteringen kunt realiseren." 

‘Juist door goed na te denken over waar en hoe je zo'n systeem inzet, kun je er echt meerwaarde mee creëren’ 

Betrokken jeugdcollege 

Het initiatief dankt zijn oorsprong aan een opvallende bron: niet een verkeersonderzoek of een bestuurlijke prioriteit, maar de stem van kinderen. Duijts is positief over die werkwijze. "Het mooie is dat daar vanuit de gemeente ook echt iets mee gedaan kon worden. Uiteindelijk wil je dat inwoners merken dat hun signalen serieus worden genomen." Dat geldt des te meer als het om kwetsbare verkeersdeelnemers gaat die de situatie aan den lijve ondervinden. 

Technologie als middel, niet als doel 

De aanpak in Oss laat zien dat verkeersveiligheid niet altijd grote ingrepen vraagt. "In de basis wil je gewoon dat mensen veilig kunnen oversteken. Zeker kwetsbare verkeersdeelnemers zoals kinderen en ouderen moeten goed zichtbaar zijn. Als je daar met relatief beperkte middelen een bijdrage aan kunt leveren, dan is dat waardevol." 

De les die Duijts anderen meegeeft, is er een van focus en nuance: "Kijk goed naar wat je precies wil bereiken en benader het niet alleen technisch. Uiteindelijk gaat het om gedrag en verkeersveiligheid. Technologie is een hulpmiddel, geen doel op zich. Juist door goed na te denken over waar en hoe je zo'n systeem inzet, kun je er echt meerwaarde mee creëren." 

Traffic Care 
Den Hout 
info@traffic-care.nl 
traffic-care.nl