Hoe Nijmeegse straten een andere invulling van hun parkeerruimte ervaren

Nijmegen wil de mobiliteitstransitie versnellen. In het coalitieakkoord staat dat Nijmegen meer ruimte voor groen en ontmoeting wil maken, en tegelijkertijd het autogebruik gaat terugdringen. Dat vergt een gedragsverandering bij de inwoners, vandaar dat het team Mobiliteit eerder dit jaar aan het bureau van adviseur participatie Teun van Gelder verschijnt. De vraag luidt of hij kan inventariseren op welke manier bewonersparticipatie in de mobiliteitstransitie kan worden vormgegeven. 

Van Gelder maakt een rondje door de stad en steekt zijn licht op bij bewonersgroepen en wijkraden: hoe kun je dit het best onder de inwoners van de stad op gang krijgen en hoe kan de gemeente daarbij helpen? Van Gelder: “Een van de signalen die ik uit verschillende wijkraden kreeg, is dat je moet zorgen dat je met wat zichtbaars komt. Iets dat concreet gebruikt wordt en waar directe feedback op mogelijk is.” Het brengt Van Gelder op het spoor van een initiatief dat al in Rotterdam en Amersfoort loopt: de Ruimtemaker.   

Wat is een Ruimtemaker? 

Een Ruimtemaker maakt in de openbare ruimte plek voor andere doeleinden dan autoparkeren, legt Van Gelder uit. “Waar de ruimte nu wordt ingenomen door het parkeren van een auto, wil je dat bewoners van straten ervaring opdoen met wat de gevolgen zijn als je die plek op een andere manier invult. En dan met name door ruimte te scheppen voor meer groen, ontmoeten en speelaanleidingen.” 

De benodigde ruimte om de straat op deze manier tot leven te brengen, omvat één parkeerplaats, oftewel een ruimte van 4,5 bij 1,80 meter. Die ruimte is in de Ruimtemaker opgedeeld in vijf compartimenten van 90 centimeter, dat ontwerp is in te vullen door de bewoners. “Daardoor verschillen ze van elkaar, maar uiteindelijk zijn ze allemaal van hout en voorzien van een groenstrook eromheen. Bij de een is die breder, bij de ander is misschien een bankje minder geplaatst en is de inrichting wat speelser. Ook is er eentje met een tafeltje. Ze hebben allemaal een ontmoetingsfunctie, een speelaanleiding en er zijn er twee met een groot groen vlak. Daarnaast is er één fietsvlonder aangevraagd, maar dat is weer een apart product.” 

Nijmegen schaft tien Ruimtemakers aan om te verdelen over de stad. “Nog niet in het centrum, omdat daar al veel ontwikkelingen plaatsvinden. We concentreren ons eerst op de buitenwijken, daar liggen veel kansen. Daar is ook de ruimte om het niet meteen op te dringen, maar de mensen op een leuke en ludieke manier kennis laten maken en te laten ervaren hoe het is als je parkeerruimte op een andere manier inricht. We hopen op die wijze ook een olievlekeffect te bewerkstelligen.” 

Op gang brengen 

Anders dan in Rotterdam en Amersfoort werkt Nijmegen op aanvraag. Niet de gemeente, maar inwoners bepalen de locatie van de Ruimtemakers. Ze moeten daarbij wel aan enkele eisen voldoen. Er moet een kartrekker zijn in de straat, die verantwoordelijk is voor het draagvlak en na plaatsing het hele jaar voor het onderhoud van de plantjes zorgt en eventuele gebreken meldt.  

Verder moet er draagvlak zijn onder de direct betrokken inwoners: in een kleine straat zijn dat alle inwoners, in een lange straat degenen die uitkijken op de Ruimtemaker. Daarnaast moet het verkeerskundig kunnen. Een vergunning blijkt niet nodig, de Ruimtemaker wordt geschaard onder straatmeubilair en dat valt binnen het bestemmingsplan. 

De belangrijkste eis: een parkeerplek krijgt tijdelijk een andere bestemming om de stad groener en levendiger te maken. “Een belangrijk doel is om in de straten de mobiliteitstransitie op gang te krijgen. Vandaar die stellige eis, we willen dat mensen met elkaar in gesprek gaan of het wel toekomstbestendig is om de auto een prominente plek te geven. En als we die plek weghalen, hoe we dan omgaan met onze mobiliteitsbehoefte. Dat gesprek wil je door het aanvraagproces en eventuele plaatsing van onderop op gang te krijgen.”

Tien stuks, acht geplaatst 

Dertig aanvragen belanden voor de eerste ronde op het bureau van Van Gelder. Uiteindelijk komen er acht door de procedure. Twintig vallen om verschillende redenen af: soms is de straat te smal en soms de parkeerplaats. Ook sneuvelen sommige aanvragen omdat mensen de Ruimtemakers op de stoep willen neerzetten, maar dan schiet de interventie zijn doel voorbij. Bij het merendeel van de afvallers is echter meteen duidelijk dat er onvoldoende draagvlak is.  

“Daarbij waren de meest voorkomende bezwaren dat mensen geen parkeerplaats wilden offeren”, weet Van Gelder. Ook was er vrees voor het aantrekken van onder andere hangjongeren, maar door met slotjes de opklapbare bankjes vast te zetten, is dat te voorkomen. Twee locaties vallen op het allerlaatst af, een leermoment.” We moeten vanuit de gemeente zelf iets eerder ook communiceren. Bij twee straten kwam er daardoor kort voor toewijzing protest, omdat enkele bewoners het anders hadden begrepen.” 

De eerste ervaringen 

De Ruimtemakers staan sinds juni van dit jaar op hun plek en zullen daar een jaar blijven staan. De evaluatie vindt na een half jaar plaats, tussentijds is er wel contact met de kartrekkers en gaan Van Gelder en zijn collega’s ook langs voor een bezoek. “Maar we plannen per Ruimtemaker een evaluatie met alle inwoners: over de mobiliteitstransitie in brede zin, over de ervaringen met de Ruimtemaker en over de toekomstige wensen van de straat als het gaat om weghalen van parkeerplaatsen.” 

Na twee zonnige maanden zijn de eerste reacties positief, zegt Van Gelder. “Mensen zijn heel enthousiast. Op drie plekken willen ze hem eigenlijk al in beton gieten zodat we hem niet meer weg kunnen halen”, lacht hij.