Ruimte maken voor de spelende mens met BOSSruimte

Deze slogan gaat echter verder dan kinderen alleen. Je zou namelijk nooit moeten stoppen met spelen. Of, om het wat volwassener uit te drukken: stop nooit met ‘gewoon’ naar buiten gaan! Gewoon omdat het kan, omdat het leuk is, omdat buiten minstens zo leuk is als binnen.  

Wanneer je ‘recreatief’ naar buiten dan doe je dat om te bewegen, ontmoeten, spelen en/of te sporten. Deze vier activiteiten vormen zo de gebruikslaag van de fysieke leefomgeving.  De buitenruimte is er namelijk om te gebruiken. Nog veel te vaak horen we dat de buitenruimte vooral functioneel moet zijn. De openbare ruimte is tegenwoordig met name bedoeld om veilig van de ene locatie naar de andere te komen. De focus ligt veel meer op mobiliteit en stedenbouwkundige containerbegrippen als doorwaadbaarheid. Dat moet anders en dat kan anders. Met BOSS verleggen we de focus op de leefomgeving. We stellen de gebruiker centraal die buiten beweegt, anderen ontmoet, samenspeelt en (doet alsof) die fanatiek sport. 

Wat is BOSS echt? 

De activiteiten die samen BOSS vormen, dragen in hoge mate bij aan gezondheid en geluk. Denk aan het lopen van een ommetje, kletsen op een bankje, spelen op een speelplek of een balletje trappen met vrienden.  

Maar welke definitie hanteren we voor BOSS? Bewegen geeft invulling aan de behoefte om gezond te leven en te bewegen op een leuke en laagdrempelige manier, zoals een ommetje lopen ter ontspanning buiten in het groen, maar ook het loopje naar bijvoorbeeld de supermarkt. Ontmoeten geeft invulling aan de behoefte om elkaar te zien en te spreken. Of om te zitten en van de omgeving te genieten. 

Spelen geeft invulling aan de behoefte van kinderen (en eigenlijk alle mensen) om te experimenteren met hoe dingen werken in de leefomgeving en fysieke en cognitieve vaardigheden te ontwikkelen. En Sporten geeft invulling aan de behoefte van jong en oud om beter te worden in een bepaalde sport (training) of sterker en/of sneller te worden. Sporten kent vaak een competitief element, maar heeft ook een grote sociale component.  

Kortom: BOSS betekent ruimte maken voor de behoefte van de spelende mens om zo bij te dragen aan gezonde mensen in een gezonde samenleving.  

Van spelen naar BOSS 

Speelruimte wordt nog vaak als los ruimtelijk beleid opgepakt, terwijl de ruimte om te spelen niet los kan worden gezien van die voor bewegen, ontmoeten en sporten. En die ruimte voor BOSS kan niet los worden gezien van de rest van de fysieke leefomgeving. Goede ruimte voor BOSS is wat de Ruimtemakers van OBB betreft dé basis voor een goede, fysieke leefomgeving.  

Die ruimte begint zodra je de voordeur uitstapt. Als kind begin je dichtbij huis. Hoe ouder je wordt, hoe verder je je eigen buurt ontdekt. Denk aan het leren fietsen op de stoep, een speurtocht door de wijk of een blokje hardlopen. De gehele openbare ruimte is daarmee potentiële ruimte voor BOSS, tenzij het echt niet anders mogelijk of gepast is, bijvoorbeeld bij doorgaande wegen of spoorlijnen.  

BOSS voor iedereen 

BOSS is voor alle inwoners in de leefomgeving. Voor verschillende levensfasen gelden andere behoeftes. Het is daarom belangrijk om bij de inrichting van de BOSS-ruimte rekening te houden met die verschillende behoeftes van al die verschillende doelgroepen.  

De afbeelding vat de behoeftes van vier globale doelgroepen samen en laat de toename en afloop zien van zelfredzaamheid. Het aanbod aan voorzieningen voor BOSS kan en moet daarmee op verschillende schaalniveaus worden afgestemd. Zo is het voor kinderen belangrijk om goede speelruimte op buurtniveau af te stemmen. Terwijl voor jongeren en volwassenen de voorzieningen voor bewegen en ontmoeten veel meer op wijk- of zelfs stadsniveau op elkaar moeten worden afgestemd. Voor senioren worden uiteindelijk de actieradius weer beperkter en wordt juist het buurtniveau weer belangrijker. 

Druk op de ruimte 

De ruimte voor BOSS staat echter onder druk. Hoewel vrijwel iedereen een gezonde leefomgeving belangrijk vindt, woedt met name in stedelijke gebieden steeds vaker een strijd om de schaarse buitenruimte. Ook in het licht van de grote woonopgave in Nederland. Ten onrechte maken we daar vaak slechts een woningbouwopgave van, terwijl het oplossen van het woningtekort veel breder getrokken moet worden. Het moet veel meer gaan over een leefopgave, waarin wel degelijk een bouwcomponent zit, maar net zo goed een sociale- als inrichtingscomponent.  

Door ruimte voor BOSS te borgen binnen alle opgaven die spelen in de fysieke leefomgeving, ontstaan enorme kansen voor een toekomstbestendige en een fysiek en sociaal daadkrachtige leefomgeving. Zonder duidelijke integrale visie op BOSS in de buitenruimte, verergeren we juist problematieken als afnemende gezondheid, eenzaamheid, hittestress, wateroverlast, vastlopende mobiliteit en sociale ongelijkheid.  

BOSS als integraal beleid 

Het integrale aspect van BOSS bestaat uit meerdere facetten. Allereerst fysiek en sociaal: doelen bij ruimtelijke keuzes komen bij BOSS samen voor onder andere een positieve gezondheid, het voorkomen van eenzaamheid en voor pedagogiek. De inrichting van de buitenruimte wordt afgestemd op maatschappelijke behoeften en effect. Zo werken het fysieke en sociale domein van de (gemeentelijke) overheid samen bij de BOSS-aanpak. Ook het georganiseerd gebruik van de openbare ruimte, zoals sportlessen door verenigingen of buurtsportcoaches, horen daarbij.  

Verder gaat het om opgaves bundelen. Bij de inrichting van plekken combineren we BOSS met meerdere opgaves in de buitenruimte, zoals klimaatadaptatie, groen, biodiversiteit, circulariteit en inclusie. BOSS draagt zo bij aan duurzame en leefbare buurten. Daarnaast is een samenhangend netwerk van belang. Door een samenhangend netwerk van BOSS-ruimte te realiseren met afstemming op verschillende doelgroepen en behoeftes per buurt, ontstaat een goede spreiding van voorzieningen. Dit zorgt dan weer voor goed gebruikte BOSS-plekken.  

Ook biedt BOSS de mogelijkheid tot het combineren van gebruik van plekken. Denk op één plek bijvoorbeeld niet alleen aan toestellen voor spelende kinderen, maar ook aan een picknickbank voor buurtontmoeting of een railing voor skaten of bootcamp; dat brengt een buurt eerder samen.  

BOSS biedt op deze manier een kapstok voor het integraal benaderen van de buitenruimte. Zo kunnen we de kansen pakken die de openbare ruimte biedt en zijn we daadwerkelijk bezig met toekomstbestendige en veerkrachtige buurten. En zo zijn we op weg naar een leefomgeving die bijdraagt aan gezonde mensen in een gezonde samenleving, die inspeelt op klimaatopgaven en waar je wilt blijven wonen en leven. Waar je nooit stopt met bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Waar ruimte is gemaakt voor de behoefte van de spelende mens in al haar verscheidenheid. 

OBB Ruimtemakers 
Deventer 
0570 – 616 005 
obb-ingeneurs.nl