De kansen en risico’s van groenblauwe oplossingen 

Tekst: Mark Bos

In Nederland valt ruwweg 875 millimeter neerslag per jaar, daarin is de afgelopen jaren niet veel veranderd. Wat wel anders is, is de spreiding van dat hemelvocht: niet meer redelijk over het hele jaar verdeeld, maar in grote hoeveelheden ineens en met grote perioden van droogte tussendoor. “In de laatste tien jaar hebben we veel natte winters gehad, periodes waarin je het water moeilijk kunt laten verdampen”, vertelt Klomp. “En in de zomer valt veel minder, maar soms ineens heel veel.” 

“We hebben genoeg water”, verduidelijkt hij. “Het drinkwater van de toekomst valt nu. Alleen hebben we het ecosysteem plat geasfalteerd en voeren we te veel en te snel af. Dus moeten we zorgen dat dit systeem weer in balans komt. Water moet je vast houden, dat besef moet terug. Een wadi is een van de radartjes in dat systeem en een hele belangrijke in een waterwedloop waarin we met zijn allen zitten.” 

Zevenduizend wadi’s 

Gemeenten en waterschappen hebben de taak om te zorgen voor een klimaatbestendige inrichting om schade door hevige neerslag, hitte en droogte zoveel mogelijk te voorkomen. Nederland telt inmiddels rond de zevenduizend wadi’s en een groeiend aantal regentuinen die in de openbare ruimte ons regenwater moeten vasthouden. 

​Klomp struint met Floris Boogaard, lector Ruimtelijke Transformaties Water aan de Hanzehogeschool in Groningen, al twaalf jaar door Nederland langs goede en slechte groenblauwe oplossingen. Er komen er steeds meer bij, want bijna elke nieuwbouwwijk heeft tegenwoordig wel een wadi. Alleen, iedereen vindt het wiel op zijn eigen manier uit. Het duo miste landelijke richtlijnen: “Hoe doe je het nou, niet alleen technisch, maar ook de randverschijnselen eromheen. Het laatste serieuze onderzoek was van 2006, een vrij technisch onderzoek van hoe je een wadi opbouwt en wat de kansen ervan zijn.” 

“Een groenblauwe voorziening is niet moeilijk te maken, alleen moet het hele systeem eromheen zich er wel aan committeren.” Het inspireerde Klomp en Boogaard tot een onderzoek dat de harde en zachte bouwstenen van dergelijke voorzieningen onderzoekt, waardoor deze op lange termijn een beter kans van slagen heeft: zowel de technisch kant als de acceptatie van de ruimte die ervoor moet worden ‘geofferd’, komt aan bod. “Gemeenten hebben die behoefte, wij hebben hem uitgesproken”.  

Onderzoek 

Boogaard zette het onderzoek in de steigers, vormde een consortium van zo’n dertig multidisciplinaire partijen en kreeg subsidie van regieorgaan SIA voor een RAAK-project voor groenblauwe klimaatadaptatie. In het onderzoek, dat van januari 2021 tot en met maart 2023 loopt, onderzoekt de projectgroep vijftig groenblauwe oplossingen door heel Nederland. In allerlei soorten bodems, in verschillende omgevingen.  

Dat gebeurt in vijf zogeheten Climate Cafés, waarin studenten van verschillende disciplines via bureau- en veldonderzoek data verzamelen. Gemeenten leveren daarbij data aan over onder andere de hen bekende beheertypen, eventuele ingrepen, bekende klachten. De studenten verwerken die informatie en nemen die info in het totaalplaatje mee voor de voorbereiding op een tweedaagse testdag op locatie.  

“Op zo’n dag gaan we bij een wadi aan de slag. We meten de technische werking van de wadi met onder andere een full scale test, waarbij we de wadi meermaals volledig onder water zetten. Daarnaast onderzoeken we de bodem, de biodiversiteit in en om de wadi en interviewen we de omwonenden”. 

De schil om de wadi 

Dat laatste is een belangrijk deel van het onderzoek. “De schil om de wadi is net zo belangrijk als de wadi zelf”, doceert Klomp. “De studenten vragen mensen die aan de voorzieningen wonen hoe ze die beleven. Zijn ze er blij mee of zijn er twijfels? Blijft er te lang water in staan, staat er onkruid in, waait er rommel in de tuin, hoe zit het met spookverhalen over muggen? Die dynamiek is persoonlijk en kan in elke buurt anders zijn”.  

Ook professionele betrokkenen uit andere disciplines worden geïnterviewd. De beheerder van de ruimte die misschien de bodem dichtrijdt tijdens het maaien en die liever geen bomen wil omdat die onderhoud vergen; de wegbeheerder die het opstaande randje voor de waterafvoer gevaarlijk vindt, de ruimtelijk ordenaar die moppert dat de wadi of regentuin te veel ruimte inneemt: de wadi moet heel wat harten veroveren om optimaal te kunnen functioneren. 

Appels met appels vergelijken 

Het leidt tot harde en zachte data. De harde data wordt gestandaardiseerd “om appels met appels te kunnen vergelijken” en gepubliceerd op www.climatescan.nl. Dat is een internationale interactieve landkaart waarin de groenblauwe (maar ook andere) oplossingen met bolletjes zijn terug te vinden, waar bij ieder bolletje informatie dezelfde manier gedeeld wordt. Het is open data, die door iedereen geactualiseerd kan worden. 

De zachte data presenteert de onderzoeksgroep, met deels ook de harde gegevens, in een inspiratieboek dat de hele keten eromheen, van bestuurders tot maaiers, moet overtuigen van het nut en de schoonheid van de wadi. Verhalen die vertellen dat er soms tijd nodig is om een groen systeem te laten groeien voor het tot bloei kan komen. 

Het boek en de data moeten het voor de water- en klimaatspecialist in zijn gemeente gemakkelijker maken om groenblauwe oplossingen uit te rollen. En de droom van Klomp en Boogaard, nationale richtlijnen voor groenblauwe oplossingen, dichterbij brengen. 

Het onderzoek loopt nog door tot maart 2023, de voortgang is te volgen via research.hanze.nl. Daarnaast is het onderzoek genomineerd voor de RAAK-award 2022 van Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek van SIA. Je kunt stemmen op de stempagina.