Corona levert ultieme test toegankelijkheid op

Tekst: Denise A.M. Janmaat, Directeur Nederlands Instituut voor Toegankelijkheid

Gelukkig is het nog mogelijk om buiten te gaan sporten of wandelen. Mijn man en ik doen dat ook. Gewoon vanuit huis de wijk in lopen om een frisse neus te halen. Klinkt heel simpel, maar nu blijkt dat het wandelen in de wijk niet zo eenvoudig is als het lijkt; ik maak namelijk gebruik van een elektrische rolstoel.

Toegankelijkheid openbare ruimte

Natuurlijk weet ik door mijn werk dat de inrichting van de openbare ruimte op heel veel plekken nog geoptimaliseerd moet worden om ‘m echt overal toegankelijk te laten zijn. Nu ik deze wandelingen maak, ontdek ik hoe groot de uitdaging is om ‘gewoon’ door de wijk te gaan. En toen ik deze week in een gemeente in een ander deel van het land aan het werk was en ook even een ‘rondje om’ ging, bleek de situatie vergelijkbaar. Er is nog veel werk te doen.

De aanleg en vooral het onderhoud van trottoirs

Er zijn veel aandachtspunten te noemen, doch deze keer wil ik aandacht vragen voor de aanleg en het onderhoud van trottoirs om de gemeente beter toegankelijk te maken.

Het is opvallend dat op best veel plekken midden in trottoirs grote putten liggen die niet te omzeilen zijn met een rolstoel of rollator. Dat betekent dat er struikelgevaar is voor rollatorlopers en dat rolstoelers in onbalans geraken, doordat hun wiel in het gras of plantsoen ernaast terecht komt. Het zou raadzaam zijn in het ontwerp toe te werken naar trottoirs waar altijd een vlakke doorgangsruimte overblijft die breed genoeg is voor rollators en rolstoelen (minimaal 90cm bij zo’n versmalling).

Het onderhoud van het trottoir moet de verzakking voorkomen, waardoor struikelgevaar ontstaat. Als een rollatorgebruiker blijft steken in een verzakt gedeelte of blijft hangen achter een opgewipte tegel, valt die veelal voorover over de rollator heen met bijvoorbeeld lelijk schouderletsel als gevolg. Voor een rolstoeler zit het gevaar in het blijven haken van het voorwiel in een kuil of achter een tegel, waardoor iemand voorover uit de rolstoel kan vallen. Met de diverse apps kunnen burgers dit natuurlijk melden aan de gemeente, maar regelmatig(er) een controleronde door wijkbeheer zou raadzamer zijn. Er kan hieruit namelijk ook een aansprakelijkheidsrisico voortvloeien bij ernstig letsel.


Verschil in kleur van trottoir en fietspad met onderscheidende rand ertussen

De keuze van de kleur van de tegels van een trottoir kan slechtzienden helpen makkelijker hun weg te vinden. Of de kleur van het fietspad ernaast, dat kan ook bijdragen. Het komt steeds vaker voor dat een fietspad niet van dezelfde kleur is als het trottoir, maar bijvoorbeeld van tegels in een steenrode kleur, waardoor het goed zichtbaar is dat er verschil is. Dat helpt de slechtzienden. Waar mogelijk, is het dus raadzaam bij herinrichting of nieuw ontwerp met dat gewenste contrast voor hen rekening te houden.  

De op- en afritten zijn een onderwerp apart. Helaas merk ik op mijn wandelingen dat ik te vaak niet recht kan oversteken, omdat de op- en afritten niet recht of niet logisch tegenover elkaar liggen. Dan ontstaat de gevaarlijke situatie dat de rollatorgebruiker langer doet over het oversteken dan de automobilist die komt aanrijden verwacht, vaak ook de rolstoeler een andere manoeuvre moet maken dan ingeschat wordt door het verkeer dat er rijdt. Immers, een oprit moet recht aangereden worden met een rolstoel of scootmobiel om kantelen te voorkomen. Als de oprit niet recht tegenover de afrit zit, moet er gemanoeuvreerd worden om weer recht voor de oprit te komen staan. 
 

Ruime, geleidelijke oprit die goed gereden kan worden

Een ander belangrijk aspect is de hellingshoek van de op- en afritten. Die verschilt per op- en afrit, waardoor het niet fijn rijdt, maar vooral onvoorspelbaar is hoeveel kracht ervoor benodigd is om de oprit te kunnen oprijden. Als er dan ook nog een goot voor ligt, maakt die het helemaal tot een uitdaging, want die maakt de helling extra steil en levert bovendien extra risico op dat het voorwiel blijft steken.

In Amsterdam-Zuid heeft men dit goed opgelost door overal te kiezen voor een uniforme indeling van de op- en afritten. Ruim bemeten, waardoor er zo min mogelijk kracht geleverd hoeft te worden door de gebruiker van de rollator of rolstoel. Een voorbeeld dat navolging verdient.


Mooi geleidelijke oprit

Dat wandelingen in corona-tijden een ultieme toegankelijkheidstest zijn, maakt dat ze zelfs nog een positieve kant hebben voor de toegankelijkheid van de openbare ruimte. Hopelijk kunt u eerdaags werken aan de realisatie van deze punten, zodat de veiligheid en toegankelijkheid van de openbare ruimte erdoor verbetert.

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 2, thema ontwerp & inrichting. Je kunt hier het magazine gratis doorbladeren.