Leefomgeving inrichten met opbrengsten suikertaks?

We weten dat ruimte voor spel in onze samenleving van essentieel belang is voor fysiek én sociaal/mentaal gezonde mensen. En dus voor een gezonde samenleving. Onderzoeken blijven dat aantonen, zoals het onlangs gepubliceerde onderzoek van Helen F. Dodd. Dodd concludeert dat kinderen die tussen hun tweede en vierde levensjaar vaker buitenspelen, op achtjarige leeftijd een aantoonbaar betere mentale gezondheid hebben. Ze vertonen minder angst en agressie dan leeftijdsgenoten.  

Maar niet alleen op het gebied van mentale gezondheid is dit effect helder. Talloze onderzoeken blijven bevestigen dat buitenspelen en een brede motorische ontwikkeling een leven lang positief effect hebben op de fysieke gezondheid. Het zorgt voor lagere gezondheidsrisico’s en voor lagere daarmee gepaard gaande kosten. 

Toch blijven we veel dweilen. We steken geld en energie in het oplossen van problemen als ernstig overgewicht en eenzaamheid. En de kraan loopt maar door. We geven miljoenen uit aan het oplossen van problemen die voortkomen uit jeugdproblematiek, maar weigeren om enkele duizenden euro’s te investeren in plekken voor jongeren in de openbare ruimte.  

Effecten van goede buitenruimte 

Gelukkig komt er steeds meer aandacht voor preventie. Maar bij preventie van sociale en fysieke problematiek gaat het zelden over de effecten van een goede buitenruimte. Er wordt zelden stilgestaan bij het feit dat we de buitenruimte de afgelopen decennia veel te vaak verkeerd zijn gaan inrichten. Dat we de openbare ruimte van een verblijfsruimte in een doorvoerruimte hebben veranderd. Zo efficiënt en comfortabel als mogelijk. Daarmee is ontzettend veel verloren gegaan aan het bieden van ruimte voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Vergeten we daarmee niet een hoofdkraan dicht te draaien?  

Echt inzetten op preventie vraagt dus ook een investering in een goede beweegvriendelijke openbare ruimte. Geen gerommel in de marge, maar grote keuzes en veranderingen. Toch zit juist daar een van de pijnpunten. Want om een gezonde buitenruimte echt preventief in te zetten, moeten we nú kosten maken, terwijl de baten pas later zichtbaar zijn. Zo simpel is het ook in Nederland. Want de baten vallen buiten onze beleidsperiode en daar kunnen we dus niet mee shinen. Dit vraagt wat mij betreft om een overheid die zowel landelijk, provinciaal als gemeentelijk keuzes durft te maken die de eigen regeerperiode overstijgen. Keuzes die nú worden gemaakt en waar we pas later dankbaar op kunnen terugkijken. Het bewijs is er in overvloed. Nu nog de actie. 

En het kan. Onlangs publiceerde de gemeente Utrecht haar Nota Voetganger. En die rommelt niet wat in de marge met een plannetje voor de stoepen; nee, deze bepleit een radicaal andere prioritering van ruimte.  

Het is tijd om aan de slag te gaan. Ik hoor al wat enthousiaste lezers vragen; oké maar wat kan ik dan doen vanuit mijn bescheiden rol bij gemeentelijke overheid? Allereerst: besef dat je geen bescheiden rol hebt. Of je nu beheerder bent van verhardingen, beleidsmedewerker sport of groenontwerper; jij hebt de bouwstenen in handen die ervoor kunnen zorgen dat we over vijftig jaar gezonde mensen in een gezonde samenleving hebben in jouw gemeente. Zet die bouwstenen dus in. Niet een beetje her en der, maar overal waar het kan.  

Begin daarbij wat mij betreft met het opstellen van hoge ambities. Een duidelijke stip op de horizon. Niet te bescheiden. En vertaal dit vervolgens concreet naar sociale en fysieke interventies in de openbare ruimte. Staar je daarin niet blind op de onmogelijkheden, maar richt je op waar de energie zit en zet concrete stappen om goede voorbeelden te realiseren die je visie en ambitie laten zien. Doe dit waar nodig ook gewoon tijdelijk of met halve middelen. Het zal niet de eerste keer zijn dat die tijdelijke interventie uiteindelijk zichzelf bewijst en een definitieve oplossing wordt. En je zal ook niet de eerste gemeente zijn die met een half uitvoeringsbudget volle bak aan de slag gaat en door gewoon te doen uiteindelijk de rest van het budget geregeld krijgt.  

En nog even een idee om dat tijdsverschil in kosten en baten concreet op te lossen: wat als we met het geld van de wegenbelasting niet (alleen) het onderhoud van wegen betalen, maar ook de veilige oversteekbaarheid van die weg? En wat als we de inkomsten van de suikerbelasting ter beschikking stellen aan inrichting van beweegvriendelijke buitenruimte en gezondere voeding op scholen? Dan dweilen we niet alleen een stuk effectiever, maar doen we die kraan ook alvast een beetje dicht. En bouwen we aan een leefomgeving die actief werkt aan gezonde mensen in een gezonde samenleving. Als Ruimtemakers geloven we hierin. Doe je mee? 

Dit artikel is verschenen in het 2e digizine van Ruimte voor Bewegen van 2026. Je leest deze editie gratis in onze digitale bibliotheek.