Slimme sturing openbare verlichting opent weg naar voorspelbaar onderhoud

Waarom traditioneel beheer vastloopt

Jasper Homma is als salesmanager Smart bij Schréder, één van de grootste spelers op het gebied van armaturen, verantwoordelijk voor de doorontwikkeling van de smart lighting activiteiten. “De laatste jaren zetten we steeds meer in op het verslimmen van de armaturen om zo invulling te geven aan thema’s die bij onze klanten spelen. Een daarvan, naast duurzaamheid, is beheer en onderhoud. De uitdaging voor gemeentelijke beheerders daarbij is: hoe weet je welke armaturen er wel en niet branden en wat er aan de hand is? Nu moeten beheerders vaak wachten op een melding van een bewoner, waarna ze samen met de aannemer aan correctief onderhoud doen. Daarnaast doen veel gemeenten één of twee keer per jaar een schouw en een herstelactie voor de winter. Deze vorm van beheer is tijdrovend en duur. Bovendien is het voor gemeenten en aannemers steeds meer een uitdaging technisch goed en ervaren personeel aan te trekken.”

Homma pleit daarom voor het slim en connected maken van de armaturen. “Bij die slimme systemen wordt de puck – de ‘simkaart’ – op het armatuur geplaatst. Vanaf dat moment wordt er vanaf het armatuur veel technische informatie vanuit verschillende informatiebronnen ingelezen in het beheersysteem. Dat heeft een belangrijk voordeel voor de beheerder. Hij kan elke dag vanachter zijn laptop een digitale schouwronde doen en hij kan aan de foutmelding zien waarom een armatuur niet brandt. Zo weet hij of het bijvoorbeeld aan de ledunit, de driver of de connectiviteit ligt en kan de aannemer direct en met de juiste materialen op weg om de storing op te lossen.”

Algoritmen en pushmeldingen

Het platform van het beheersysteem maakt het ook mogelijk om het proces te automatiseren, waarbij de beheerder meteen op de hoogte gebracht wordt wanneer er meerdere armaturen in dezelfde straat defect zijn. In zo’n automatiseringssysteem kan een aantal algoritmen worden gecreëerd, bijvoorbeeld dat er bij een op- en afrit van een snelweg nooit drie armaturen tegelijkertijd defect mogen zijn. “Aan die algoritmen kunnen pushmeldingen worden gehangen, waarbij de onderhoudsaannemer automatisch een bericht krijgt wanneer een bepaalde situatie zich voordoet. Op die manier creëer je de meest optimale situatie: de verlichting brandt zoveel mogelijk, het creëert meer veiligheid voor de bewoners en het kost de gemeente het minst aan correctief onderhoud.”

Van verhelpen naar voorspellen

De data van de slimme systemen zijn ook bruikbaar om in de toekomst de stap te zetten van correctief naar voorspelbaar onderhoud. Daarbij wordt gekeken hoe data kan worden ingezet om gedrag te voorspellen. “Dit onderwerp leeft enorm bij klanten. Het gaat dan niet alleen om het wel of niet vervangen van het armatuur, de data kan ook aantonen dat een armatuur meer spanning afneemt dan verwacht. Dat kan een signaal zijn dat er iets aan de hand is.” Schréder wil op korte termijn daarvoor ook AI gaan inzetten. “Daarmee kun je op basis van waarschijnlijke scenario’s nog beter voorspellen wat er aan de hand is. Vervolgens kun je daar je onderhoud op afstemmen.”

Momenteel is ongeveer 15 procent van het aantal lichtpunten slimme verlichting. Homma wil graag gemeenten verder overtuigen van nut en noodzaak. “Bij de één zit dat in minder energieverbruik door meer te dimmen, bij de ander in assetmanagement omdat je een beter overzicht hebt van je areaal. Bij weer anderen is service aan de bewoners of beheer en onderhoud belangrijk.”

Om de overige 85 procent ook te overtuigen van het belang van slimme verlichting, werken de verschillende marktpartijen hard, onder andere aan interoperabiliteit. “Dat betekent dat je als beheerder met ons systeem ook producten van anderen kunt aansturen en andersom. Het is technisch mogelijk omdat er standaardisatie is en alle aanbieders bij de soft- en hardware gebruik maken van dezelfde standaarden. Als markt zien we daarom interoperabiliteit als kans en niet als bedreiging.”

Kennisuitwisseling

Schréder vindt het belangrijk dat gemeenten kennis, kunde en ervaring uitwisselen over hun ervaringen met slimme verlichting. “Steden als Amsterdam, Tilburg, Enschede en Almere zijn grootschalig aan het verslimmen en hebben daar al de nodige ervaring mee opgedaan. Ze staan er ook voor open om die kennis te delen. Wij faciliteren dat op twee manieren. We organiseren gebruikersdagen over het platform, het product en de diensten. Daarnaast organiseren we inspiratiedagen met grotere gemeenten, waarbij we de gemeenten willen inspireren en motiveren door ze te wijzen op de huidige en toekomstige voordelen van slimme verlichting. Voorspelbaar onderhoud komt daarbij altijd als belangrijk thema aan de orde.”

Daar waar voorheen de nadruk vooral lag op de producten die nodig waren om een armatuur connected te maken, draait het volgens Homma tegenwoordig steeds meer om de portal. Bij Schréder is dit EXEDRA. “De softwaretool daarvan draait in de cloud, waardoor we data kunnen uitwisselen. Zo kunnen we nu al weer- en verkeersinformatie integreren in onze propositie. De verlichting wordt zo automatisch aangepast als weer of verkeer daarvoor aanleiding geven. Momenteel experimenteren we ermee om ook de VRI’s en hulpdiensten aan de verlichting te knopen. Dit alles zorgt voor extra veiligheid. Bovendien is het duurzamer en biedt het meer service aan de gebruikers. Al deze ontwikkelingen benadrukken nogmaals het belang van voorspelbare onderhoudsmomenten. ”

Beheerder wordt dataregiseeur

De overgang naar slim beheer en onderhoud betekent dat ook de rol van de beheerder verschuift richting dataregisseur. “Het wordt datagedreven werk, waarbij je plant op basis van betrouwbare informatie uit de EXEDRA-portal en je de optimale situatie creëert, die je vervolgens gemakkelijk kunt onderhouden.”

Schréder helpt gemeenten die overschakelen op slimme verlichting om de daarbij behorende werkzaamheden soepel te integreren in hun eigen processen en die van de aannemer. “Daarbij kijken we ernaar dat ze het gebruiken op een manier die aansluit bij de thema’s die voor hen belangrijk zijn en letten we erop dat de portal ondersteunend is aan het beleid.”

Daarmee is het kenmerkend voor de transitie die Schréder heeft doorgemaakt: “Voorheen waren de proposities meer hardware gedreven, maar we gaan veel meer naar een dienstverlenende propositie. Daarbij is het noodzakelijk dat je de klant echt begrijpt en heel goed kent.”

Schréder
Rhenen
0318 489 230
nl.schreder.com

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 6/2025. Lees meer van Straatbeeld in onze digitale bibliotheek.