Hoe breng je met de MKI als gunningscriterium de CO2-uitstoot met driekwart terug?

De N391 is één van de wegen die deel uitmaakt van het project MM Bereikbaar. Binnen dit project werken de gemeente Emmen en de provincie Drenthe samen aan een betere doorstroming en veiligere wegen in Emmen. “De weg was al een stroomweg na Emmen, maar de bedoeling is om er vanaf de N34 ook door Emmen een stroomweg van te maken”, legt Van der Wal uit. Dat vergde bij Bargermeer een volledige reconstructie van de weg over een afstand van ongeveer 2,5 kilometer: “Het hele profiel van de weg moest worden veranderd. Niet alleen asfalt, maar ook een nieuwe fundering, het opnieuw aanleggen van een aantal op- en afritten, het aanpassen van de middenberm, het vernieuwen van kruisingen met VRI.” Al met al een project met een doorlooptijd van 14 tot 16 weken, van half maart tot in de zomer van dit jaar. 

Tandje hoger 

Volop inzetten op duurzaamheid, luidde het streven bij Bargermeer. Standaardprocedure binnen de provincie, volgens Van der Wal, alleen werd in dit project nog een tandje bijgezet. “Het is beleidsmatig vastgesteld om maximaal in te zetten om de CO₂-uitstoot te beperken en circulair uit te vragen. In al onze projecten die we meervoudig onderhands of Europees of nationaal doen, passen we daartoe de Milieu Kosten Indicator (MKI) toe. Dat doen we in samenwerking met EcoMonitor. Zij verzorgen voor ons de cijferformats en de MKI-berekening en monitoren die ook achteraf. Dat betekent dat we in het contract kijken welke materialen erin zitten en daarmee maken we een MKI-berekening, van LCA-fase A1 tot en met A5. Die geven we mee in de aanbesteding.” 

Het duurzaamheidsvoordeel moest in de reconstructie tot uiting komen, omdat van levensduur verlengende maatregelen geen sprake kon zijn. “Voor groot onderhoud wordt daar altijd eerst naar gekeken, maar in dit geval was de weg op en de fundering was ook aan het einde van haar levensduur, dus pleisters plakken had geen zin.” Het kwam aan op het via de uitvraag stimuleren van slimme keuzes en innovatieve technieken. Van der Wal: “Het is niet zo dat we voor dit project concrete duurzaamheidsdoelstellingen hadden op het gebied van CO₂ en circulariteit. Je stelt in het bestek minimale eisen, maar door de MKI bij de gunning zwaarder te wegen, zorg je er wel voor dat je een duurzamere aanbieding krijgt.”  

Hergebruik vijftig procent 

Hij legt uit hoe dat in zijn werk gaat. “We vragen uit wat we maximaal aan hergebruik toestaan. Bij bijvoorbeeld het hergebruik van asfalt zaten we daarbij aan onze maximale percentages. Voor de deklaag is dat percentage gerecycled asfalt (PR) 50 procent. De weg die er lag was met SMA-asfalt, dan weet je dat dit haalbaar is omdat je voldoende herbruikbaar materiaal hebt.”  

“Dat past echter nog niet binnen de afspraken die gemaakt zijn in het Noordelijk Asfaltconvenant dat we hebben getekend met de drie noordelijke provincies en gemeenten. De beschikbaarheid is daarbij ook van belang. En als je hoger dan 50 procent gaat, dan gaat het ten koste van andere projecten of andere opdrachtgevers. Dan schiet je er over de hele linie weinig mee op.” 

Warm mix asfalt 

Duurzame winst viel ook te halen in het productieproces. Drenthe koos voor warm mix asfalt (WMA), een techniek waarbij minder gas wordt verbruikt omdat de productietemperatuur lager is. “We hadden er al ervaring mee in andere projecten en het staat ook al in onze bestekken, maar bij de N391 hebben we het voor het eerst als eis opgelegd.” 

De aannemer gebruikte hierbij groen gas. Is duurzaam dan duurder? Een wat vervelende vraag altijd, lacht Van der Wal. “Het hangt van veel dingen af. Hoe meer PR je toevoegt, hoe goedkoper het asfalt wordt. Als je WMA uitvraagt, kan die prijs per ton een fractie hoger uitvallen. En in dit geval werkt de asfaltcentrale met groen gas en dat is inderdaad kostenverhogend. Wat dan de balans is, daar is moeilijk zicht op te krijgen omdat elke aannemer andere prijsafspraken maakt. In dit project kunnen we niet herleidbaar zien dat de duurzaamheidsmaatregelen voor hogere kosten hebben gezorgd. Ik denk dat hier het inzetten van MKI als gunningsvoordeel kostenverlagend heeft gewerkt, omdat je veel hergebruikt hebt en dat biedt een kostenvoordeel.” 

Grond en licht 

Slimme keuzes helpen daarbij ook. Die maakte de provincie rond grond en licht. “We werken met een gesloten grondbalans, maar hielden 10.000 kubieke meter grond over. Dat konden we uitwisselen met een ander project in de buurt. Met datzelfde project konden we lichtmasten uitruilen en hoefde niets nieuws aan te schaffen.” 

Tot slot keek men naar de inzet van zero-emissiematerieel. “Daarvan weten we dat het kostenverhogend werkt. In de MKI-berekening nemen we dat ook mee, zodat de aannemer dat kan optimaliseren. Maar in dit project was fase A1 tot en met A3 (winning grondstoffen, transport naar fabriek, productieprocessen, red) 88 procent van de MKI-score, negen procent was transport en drie procent materieel. Het gunningsvoordeel dat het materieel oplevert heeft hier veel minder impact. We willen het wel graag, maar het moet dan wel binnen het budget passen.”

Verdere stappen 

Hij ziet binnen de beschikbare technieken ook toekomstige ruimte om nog meer impact te maken. “Zoals bij het genoemde materieel en ook bij het transport. Als je bij je asfaltproductie naar hogere recyclepercentages gaat, ligt daar ook nog ruimte. Je kunt biobased bitumen gaan toepassen in plaats van fossiele en als de asfaltcentrale niet op gas maar op elektriciteit overgaat, kom je ook nog tot een verdere besparing.”  

De wel genomen maatregelen leverden een flinke duurzame slag op, de CO2-uitstoot viel 76 procent lager uit. Het stemt Van der Wal tevreden. “Dat is ruim boven de 55 procent, een goede stap.”