Zuid-Holland en The Green Village maken biodiversiteit in de stad meetbaar

Op de plek op de campus van de TU Delft waar in 2008 een grote brand de Bouwkundefaculteit in de as legde, wonen tegenwoordig veertien mensen permanent in een openluchtlaboratorium: The Green Village. Het is het zogeheten ‘The Green Village’. Het lab is opgezet om onderzoek te doen naar het effect én het laten landen van innovatieve ideeën, nieuwe methoden en nieuwe technieken rond de verduurzaming van de bebouwde omgeving. Op realistische schaal, want het terrein heeft straten, pleinen, kantoorgebouwen, parkeerplaatsen, verschillende typen woningen en voorzieningen zoals een waterstofnet.

In het gebied werken kennisinstellingen, ondernemingen, overheden én burgers in proeftuinen samen aan het energiezuinig, klimaatbestendig en circulair maken van wijken. Dat gebeurt rond drie thema’s: duurzaam bouwen en renoveren, het toekomstig energiesysteem en de klimaatadaptieve stad. “Het gebied heeft een regelluwe status en dat biedt ons de ruimte om op redelijk realistische schaal te kunnen experimenteren met dingen die elders nog niet mogen”, vertelt Lindsey Schwidder, programmamanager Klimaatadaptieve Stad bij The Green Village.

“De bewoners zijn een belangrijke component”, vervolgt ze. “Het is belangrijk dat die groep een representatieve samenstelling heeft die feedback kan geven op de innovaties die we testen. Dus niet per se een ‘groen’ persoon die het voor lief neemt dat de douche niet goed werkt omdat het zo goed voor het milieu is.” Ze noemt het geluid van een warmtepomp en de geur van een biobased gevelpaneel met zeewier als willekeurige voorbeelden. “We zoeken die echte terugkoppeling, zodat een innovatie geaccepteerd en opschaalbaar wordt.”

Biodiversiteit en klimaatadaptatie

Bij de innovaties op The Green Village lag de focus voornamelijk op klimaatadaptatie, duurzame bouw- en renovatiepraktijken en de energietransitie. “Biodiversiteit is een relatief nieuw thema voor ons”, legt Schwidder uit. “Los van het feit dat dit meer bij de universiteiten van Wageningen en Leiden aan bod komt: als we de gebouwde omgeving echt duurzaam willen inrichten, is biodiversiteit onmisbaar.”

In Delft zagen ze steeds vaker dat innovaties rond met name de Klimaatadaptieve Stad niet alleen wat deden tegen hittestress of wateroverlast, maar ook de biodiversiteit bevorderden. “De groendaken die getest worden bestaan niet langer alleen maar uit sedum, maar bevatten ook inheemse kruiden. Naast wateropvang en verkoeling bieden deze daken nu ook een fijne plek voor vogels en insecten.”

Ook kwamen er meer vragen van ondernemers die oplossingen volledig gericht op biodiversiteit in The Green Village wilden testen. “Van bijvoorbeeld een natuurinclusief schuurtje tot een natuurvriendelijke oever en een 3D-geprint rif waar de huismus in kan wonen”, somt Schwidder wat voorbeelden op. Daarnaast kregen ze vaker vragen van bezoekers. “Van waterschappen, drinkwaterbedrijven en gemeenten die bij ons kwamen voor klimaatadaptatie, maar ook vroegen of we daarbij naar biodiversiteit keken.”

Testen en meten van biodiversiteit

Juist de integratie in stedelijk gebied maakt dat er veel vraag was om in Delft ook dit soort dingen te kunnen testen en meten. “Jullie hebben een unieke fysieke experimenteeromgeving en waardevolle expertise in stedenbouw, zei een onderzoeker van de WUR.”

In samenwerking met Wageningen en Leiden pakt The Green Village het onderwerp in het fieldlab op, waarbij ‘Delft’ voor de focus op stedelijk gebied zorgt. “Zodat we groen in de stad op een integrale manier benaderen en kunnen zeggen: Deze boom past niet alleen goed in de straat, maar hij bergt water, zorgt voor verkoeling en biedt een onderkomen en voedselbron voor belangrijke insecten.”

Van ambitie naar handen en voeten

Het is precies de informatie waar Zuid-Holland naar op zoek is. De provincie vroeg The Green Village om hen te helpen bij het realiseren van hun biodiversiteitsdoelen. De natuur in Nederlandse steden staat immers onder druk. Waar Europese regelgeving eist dat er vóór 2030 meer groen en gezonde natuur in steden bijkomt, wil de provincie Zuid-Holland een stap verder gaan: niet alleen meer planten en dieren, maar vooral slimmer ontworpen stedelijke natuur, die echt werkt.

Kortom, het vertalen van een beleidsplan met ambities naar een plan dat handen en voeten heeft. “In zo’n beleidsplan ontbreekt het voor gemeenten en waterschappen aan concrete handvatten: wat kun je nu echt doen? Waar begin ik, wat doen anderen, wat is al bewezen dat werkt? De provincie vroeg ons of wat we al onderzochten voor wateroverlast en hitte, ook voor biodiversiteit konden doen, zodat die handvatten beschikbaar komen om die praktische slag te maken.”

Scouten, ophalen en stimuleren

Zo is de ambitie om een programma voor natuurinclusiviteit op te zetten met als doel in een gecontroleerde stedelijke experimenteeromgeving innovaties te testen en te valideren, innovatieve meet- en monitoringsmethoden te ontwikkelen en de geleerde lessen te delen. “Dat is actief scouten en ophalen van bestaande innovaties én stimuleren dat er andere oplossingen komen. Plus de validatieslag, dat we kunnen meten en laten zien wat werkt.”

De bredere opzet van The Green Village komt daarbij goed van pas. “Mensen vanuit diverse geledingen treffen elkaar, maar de stadsecoloog zat daar niet bij. Dat is zo zonde, want door deze expertise vroeg in het ontwerpproces te betrekken is veel winst te boeken. Zo voorkom je dat er ergens een grasveld komt te liggen, waarvan de ecoloog zegt dat bijvoorbeeld heesters meer waarde had kunnen bieden.”

‘We missen taal’

Binnen stedelijke ontwikkeling wordt ‘groen’ - tot teleurstelling van landschapsarchitecten en stadsecologen - vaak als containerbegrip gebruikt, merkt Schwidder. “We missen letterlijk taal, zei een van de onderzoekers. In grijs is alles gecategoriseerd en genormeerd, van stoeprand en straatsteen tot klinker en drempel. Het heeft allemaal een naam en een protocol.”

Bij groen ontbreekt dat, stelt Schwidder. “Weet je dan eigenlijk wel welke oplossingen op welke locatie passen, en welke resultaten je onder die specifieke omstandigheden kunt verwachten? We willen toe naar een praktijk waarin we onderbouwde keuzes kunnen maken op basis van de randvoorwaarden en wensen van een plek. Dat we bijvoorbeeld weten dat er een hoge grondwaterstand is, en een veenrijke bodem en een netwerk van kabels en leidingen; maar óók dat we de huismus willen helpen en zorgen voor verkoeling en schaduw op straat. Voor deze complexe puzzel bestaan meerdere oplossingen, maar met het huidige containerbegrip ‘groen’ kunnen we die fysieke maatregelen niet benoemen, laat staan herkennen of herhalen. Een rijker vocabulaire voor groen helpt ons om deze structuren te duiden, te verbinden en te weten wanneer welke maatregel het beste werkt.”

Wat werkt waar wanneer wel en niet?

Gemeenten kunnen de resultaten gebruiken om effectieve keuzes te maken in stedelijke gebieden voor zowel biodiversiteitsherstel als andere stedelijke uitdagingen zoals klimaatadaptatie. Op The Green Village zal er in elk geval tot 2029 volop ingezet worden om nieuwe innovaties te testen en te valideren. Ook de volgende stap naar implementatie in de praktijk is van grote waarde: “In de echte praktijk loop je weer tegen andere dingen aan. Door gemeenten aan elkaar te verbinden en innovaties goed te monitoren, kunnen we veel van elkaar leren.”

• Zelf meedenken of The Green Village bezoeken? 
  Zelf ontdekken of zien hoe natuurinclusieve oplossingen kansen bieden voor uiteenlopende gemeentelijke uitdagingen, van klimaatadaptatie tot de energietransitie? Deel jouw knelpunten en denk en ontwikkel mee! Neem contact op met Lindsey Schwidder (l.s.schwidder@tudelft.nl) en/of bezoek thegreenvillage.org 

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 1/2026. Je leest deze editie gratis in onze digitale bibliotheek.