Utrecht opent Park Paardenveld, eerste stuk Singelpark Noord

Park Paardenveld is een onderdeel van het gebied Centrum. “Het gebied was vanaf het dempen van de singel in 1970 tot aan het herstel van de singel in 2015 een verloren stuk groen aan een druk kruispunt. Het had vooral affiniteit met de nabijgelegen parkeergarage Paardenveld en het politiebureau.” Aan het woord is Rob Evelein, hij is projectleider bij de Ontwikkelorganisatie Ruimte van de gemeente Utrecht en vanaf het begin van het plan tot en met de uitvoering betrokken bij het project. “Het terrein was voor meer dan de helft asfalt. Na herstel van de singel in 2015 ontstond er een unheimisch gebied met een grasveldje, begrensd door het water van de singel en de gevels van parkeergarage, het politiebureau en de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht.”  

Horeca zorgt voor ogen 

Om verandering in de situatie te brengen, werd in 2017 ervoor gekozen om het proces van placemaking toe te passen op het terrein. “Het doel was om de plek tijdelijk – voor vijf jaar – interessant te maken voor de juiste doelgroep, zodat de negatieve aspecten zouden verdwijnen. Uiteindelijk heeft dat geleid tot de komst van een tijdelijke horecaplek, ROOST aan de Singel, in het hart van het terrein. Later kwam daar in de plint van de parkeergarage de JEU de boules bar bij.” De formule werkte. “Door de twee trekkers kwam er meer aanloop en waren er bovendien meer ‘ogen’ in het park, wat zorgde voor meer sociale controle. Bovendien zie je sinds corona een trend dat mensen meer plekken in de buitenruimte opzoeken, waar ze lekker kunnen chillen.” 

In 2022 verliep de termijn voor de tijdelijke oplossing en moest er worden nagedacht over een definitieve invulling. “De komst van tijdelijke horeca had gezorgd voor een positieve ontwikkeling en overtuigde ons van de noodzaak om een kwaliteitsimpuls aan het gebied te geven.” Evelein ging aan de slag als projectmanager en kreeg als eerste opdracht om een plan van aanpak en een visie te maken voor het gebied. “Het Paardenveld is met het terugbrengen van het water altijd onderdeel geweest van de singel en daarmee van de ambitie om langs de singel een groen stadspark te maken. Vanuit de gemeente hadden we het uitgangspunt dat een stadspark een openbare plek moet zijn, met ruimte voor groen wat voor iedereen vrij te gebruiken is (zonder dat je hiervoor hoeft te betalen). Daarnaast wilden we het park aantrekkelijker maken voor verschillende doelgroepen, zoals ouderen of kinderen. Hier was een andere inrichting voor nodig.” 

Doorgaand wandelpad 

In die periode was de omgevingsvisie voor de binnenstad net vastgesteld. “Daarin stonden ook de eerste contouren over wat we met de singel wilden. Rondom de zuid hadden we al een mooi singelpark, maar we wilden dat ook rondom de noord. De uitdaging daarbij is dat langs het noordelijk deel van de singel minder ruimte is, omdat het meer versteend is en de bebouwing er dichter. Paardenveld was een van de weinige plekken aan de noordzijde waar wat meer ruimte was om een echte vergroeningsslag te maken. Het vormgeven van de visie en het plan van aanpak voor zowel het singelpark rondom de noord als voor Park Paardenveld ging daarom gelijk op.” 

Een van de ontwerpprincipes was dat er een doorgaand wandelpad moest komen. Daarbij moest er net als bij de oude bolwerken in het zuidelijk deel van het Singelpark zowel een wandelpad langs het water als een wandelpad bovenlangs komen. “Dat sluit ook aan bij de ontwerpen van Jan David Zocher. In de ontwerpen van Zocher wordt onder meer gebruik gemaakt van hoogteverschillen, van slingerende in plaats van strakke paden en van een inrichting waarbij je verschillende doorkijkjes hebt. Verder is er qua materialisering aangesloten op de bestaande kleur halfverharding die ook in andere delen van het Singelpark is te vinden.” 

‘Rondom de zuid hadden we al een mooi singelpark, maar we wilden dat ook rondom de noord’ 

Meer groen en biodiverser 

Een ander belangrijk ontwerpprincipe was dat er zoveel mogelijk groen moest komen. “Die ruimte hebben we gevonden door het weghalen van 36 parkeerplaatsen, plus de weg rondom de parkeergarage. Het park loopt nu vanaf het water helemaal door tot aan de gevels. De parkeergarage en het terras zijn hierdoor veel meer onderdeel geworden van het park. Uiteindelijk is er 500 vierkante meter aan verharding verwijderd. Nu is er 2100 vierkante meter aan ligweide en 2800 vierkante meter aan diverse planten, struiken en bomen. Het hele park is nu ongeveer 7400 vierkante meter.” 

Er werd ook gekeken hoe de inrichting biodiverser kon. “Het park was eerst vooral een eentonig grasveld. Bij de herinrichting hebben we gekeken waar we mooie plantvakken konden toevoegen, terwijl de hoofdfunctie van ligweide wel intact bleef. De vakken hebben deels vaste – vaak inheemse – beplanting, maar er zijn ook delen ingezaaid met een inheems kruidenmengsel. Rode draad was dat de beplanting niet alleen mooi moest zijn, maar ook vooral een toegevoegde waarde moest hebben voor flora en fauna. Daarnaast zijn er vijftien nieuwe bomen geplant, als toevoeging van de 26 bestaande bomen.”  

Verhogen verblijfskwaliteit 

Voor de herinrichting stond er maar één bankje in het park. Nu is er centraal in Park Paardenveld een moderne ontmoetingsplek ontworpen. Daar zijn de vloeiende lijnen van Zocher vertaald in de vorm van een veertig meter lange moderne zitbank die ruimte biedt aan verschillende zitplekken en tevens aanleiding biedt voor spelen. Op de centrale plek staat ook een speeltoestel. Daardoor wordt het park voor kinderen aantrekkelijker om er te komen spelen. In het park staan daarnaast tien Zocher-bankjes en twaalf Zocher-stoelen. Die worden ook elders in de binnenstad gebruikt. “Met al deze ingrepen, en het feit dat het terras van de JEU de boules bar meer ruimte heeft gekregen in het park hebben we bijgedragen aan een ander ontwerpprincipe: het verhogen van de verblijfskwaliteit.” 

Het park moest na de herinrichting met de vele nieuwe zitelementen het hele jaar door uitnodigen om te verblijven. “Met de oude inrichting met slechts één bankje was dat alleen in de zomermaanden het geval.” 

Omdat het park om de bocht heen werd getrokken en er verharding verdween, moesten er veel keitjes uit. “De keitjes zijn circulair hergebruikt in het hele park, met name als rand langs de paden. Zo voorkwamen we het gebruik van nieuwe stenen en het afvoeren van de bestaande keitjes.” 

Uitdagingen bij uitvoering 

Bij de uitvoering waren er verschillende uitdagingen. “Omdat het in het verleden een straat was, kwamen we in de ondergrond van alles tegen. Zoals delen van fietspaden, zinkers en betonnen kokers. Die kokers fungeren nu als vleermuizenbunkers. Tegelijkertijd maakte hun aanwezigheid het onmogelijk om op die plekken bomen toe te voegen.” 

Bij het inrichten van de verlichting was er wel een discussie over de vleermuizen langs het water. “Daarom wil je eigenlijk de verlichting langs het water het liefst ’s nachts uitzetten. Dat heeft echter wel gevolgen voor de sociale veiligheid. Momenteel kijken we naar een oplossing waarbij we de route langs het water ’s nachts dimmen. Je hebt dan wel bovenlangs een sociaal veilige route.” 

‘Het instandhouden van de beeldkwaliteit vraagt om ander beheer’ 

Een andere uitdaging was de inheemse beplanting. “Dat wilden we heel graag om de openbare ruimte biodiverser te maken. De uitdaging zat enerzijds in de beeldkwaliteit die je realiseert en anderzijds in het beheren daarvan. Het instandhouden van de beeldkwaliteit vraagt namelijk om ander beheer.” 

Intensief gebruik 

Evelein noemt nog een uitdaging. “Net als andere plekken in de Utrechtse binnenstad wordt ook Park Paardenveld intensief gebruikt. Zo is er bijvoorbeeld flink wat ruimte om met je bootje aan te leggen, waardoor het ook een op- en overstapplek voor verhuurbootjes is. Een ander voorbeeld zijn evenementen als Pride, waarbij Park Paardenveld intensief wordt gebruikt. Daarnaast zijn er regelmatig demonstraties. Het intensief gebruik zorgt ervoor dat het groen sneller slijt. Bovendien brengen mensen soms ongewild schade aan. Door dat alles vormt Park Paardenveld wel een uitdaging op het gebied van beheer en onderhoud. De komende jaren moeten uitwijzen of de gekozen ontwerpprincipes en het beheers- en onderhoudsregime passen binnen het gebruik van Park Paardenveld. Je kunt wel iets heel moois maken, maar uiteindelijk moet het in de praktijk wel werken.” 

Omwonenden 

Bij de aanleg van Park Paardenveld zijn ook omwonenden betrokken. “Allereerst de bewoners van Wijk C, de volkswijk waar Park Paardenveld aan grenst. Die waren minder enthousiast over de tijdelijke oplossing omdat ze dat te rommelig vonden. Daarom wilden ze een ‘echt’ park, zoals er nu is gekomen. Daarnaast zijn we met de school in de buurt en bedrijven in gesprek gegaan. Vanzelfsprekend konden niet alle wensen worden gehonoreerd. Andere wensen – meer beplanting, meer zitelementen en een speeltoestel – hebben we wel meegenomen.” 

Op 16 juni 2026 werd Park Paardenveld officieel geopend. Daarmee is het eerste deel van het noordelijk deel van het Singelpark opgeknapt. Volgens Evelein zitten de volgende kleinere projecten al in de pijplijn. “De eerstvolgende is de Nieuwekade tot aan de Monicabrug. Vervolgens loopt er al een herinrichtingsproject voor de Weerdsluis, het tweede deel van de Nieuwekade, dat loopt tot aan het Nijntje-pleintje. Ook voor het andere uiteinde van het noordelijk deel van het Singelpark, het Wolvenplein, zijn er plannen voor de herinrichting van de openbare ruimte.” 

Uiteindelijk is het de bedoeling dat als ook het laatste deel van de plekken van het noordelijk deel van het Singelpark is opgeknapt, dat er een rondje rondom de singel van 5,5 kilometer is ontstaan. Utrecht heeft dan niet alleen een singel maar voor het eerst ook een complete groene samenhangende parkstructuur. Daardoor is het straks net zo gemakkelijk om een rondje te wandelen in het Singelpark als om een rondje te varen door de singel. 

• Geschiedenis 
  De naam Paardenveld komt uit de periode 1529-1580, toen er in het gebied een paardenmarkt was. De markt stond eerst op de plek van het Vredenburgplein, maar in 1529 moest de markt vanwege de bouw van kasteel Vredenburg worden verplaatst.