Winkels die wegtrekken, een Marktplein zonder allure en een Kerkplein dat vooral een verkeersknoop was: voor de Belgische gemeente Kapelle-op-den-Bos was dat reden om het hele dorpscentrum te herzien. Gert Criel, die het ontwerp in opdracht van de gemeente maakte, vertelt hoe dat lukte.
Van verkeersknoop naar dorpstuin: groen en slim parkeren in Kapelle-op-den-Bos
Een dorpscentrum dat aan kracht inboette
De inrichting van het centrum was verouderd en weinig uitnodigend. “Er waren veel winkels aan het wegtrekken”, vertelt Criel. “Een aantrekkelijk centrum lost dat natuurlijk niet allemaal op, want er spelen ook wat meer algemene zaken in mee, maar het kan wel helpen om de lokale economie te ondersteunen.”
Van parkeerplein naar dorpstuin
Het Marktplein was voor de herinrichting weinig meer dan een uitgesmeerde parkeervlakte, met een rijloper die veel breder was dan nodig. “Die rijloper tussen de parkeervakken hoefde helemaal niet zo breed te zijn om in en uit te rijden. Dat was heel inefficiënt georganiseerd”, aldus Criel. Door de parkeerplaatsen slimmer te organiseren, kon een groot deel van het plein groen worden, zonder wezenlijk in te leveren op het aantal plekken. Simpelweg de helft van de parkeerplaatsen schrappen was het makkelijkst geweest, maar dat is niet gebeurd. “We hebben juist geprobeerd om dat aantal grotendeels te behouden, door gewoon slimmer in te richten.” Het resultaat is bijna 2.000 vierkante meter aan nieuwe groene ruimte, met meer dan driehonderd nieuw geplante bomen, aangevuld met de bestaande exemplaren die in het ontwerp zijn ingepast.
Auto te gast op het Kerkplein
Ook het Kerkplein was allesbehalve een plein: vooral doorgaand verkeer, met weinig verblijfskwaliteit. Doordat de gemeente openstond voor een herziening van de volledige mobiliteitscirculatie, kon het gebied eenrichtingsverkeer worden. “Dat biedt natuurlijk veel mogelijkheden. Hoe kan je met ongeveer hetzelfde aantal parkeerplaatsen toch veel meer groen voorzien? Het enige nadeel is dat bewoners soms een kleine omrijbeweging moeten maken, maar het voordeel is dat er nog altijd geparkeerd kan worden, terwijl het straatprofiel veel ruimte krijgt voor groen.” De rijbaan is visueel zo smal mogelijk gehouden: het beton van de weg is maar drie meter breed, terwijl de benodigde breedte voor hulpdiensten gegarandeerd blijft doordat het plein- en voetpadmateriaal doorloopt tot aan de rand van de rijbaan.
Ook rond de bomen was een bewuste keuze nodig. “Mensen hebben soms schrik om bomen te dicht op elkaar te zetten, maar wij vonden dat we dat juist wel konden doen.” Dat past bij de naam van de gemeente. “Er zal licht zijn als het nodig is, en er zal schaduw zijn als het nodig is”, zegt Criel.
Tussen twee straten bezat de gemeente een woning met tuin. Die is omgevormd tot een nieuwe trage verbinding voor voetgangers en fietsers, vlak bij een school. “We hebben ervoor gezorgd dat het niet zomaar een smal wegje tussen achterkanten werd, maar een trage weg met een eigen gezicht. Het is echt een plek geworden waar verblijfsplekken en spelprikkels in zijn geïntegreerd.” Ook hier komt dezelfde uitgewassen betonstructuur terug als op de pleinen.
Eenheid in materiaal
Door het hele project is gekozen voor een beperkt palet aan materialen: dezelfde uitgewassen betonstenen, hetzelfde type zitbank en stapstenen in hetzelfde beton. “Niet zomaar een standaardsteen uit de catalogus van een betonfabrikant, maar echt maatwerk”, benadrukt Criel. Overgangen tussen straat, plein en parkeervak zijn gemarkeerd met klinknagels in plaats van felle kleurverschillen, wat een rustiger straatbeeld oplevert. Het ontwerp is bovendien toekomstbestendig: een parkeervak kan eenvoudig een terras worden door de klinknagels te verwijderen.
Klimaatbestendig en bekroond
Al het hemelwater van de verharding infiltreert rechtstreeks in de groenzones: kleine wadi’s die zowel esthetisch als functioneel zijn. Voor de beplanting is gekozen voor een diverse mix van soorten die onderling om ruimte concurreren, in plaats van grote vlakken met één soort. “Dan is het op zich ook niet erg als één soort wordt weggedrongen door een andere. Dat zijn de natuurlijke processen die we gebruiken om te ontdekken wat het beste werkt.” Zo is de beplanting weerbaarder tegen klimaatverandering: valt een soort tegen door droogte of ziekte, dan doet een andere het juist goed. De aanpak leverde de gemeente een overwinning op in een Vlaamse onthardingscompetitie, in de categorie voor de provincie Vlaams-Brabant.
Het ontwerp is nauw afgestemd met de provinciale adviesinstantie voor integrale toegankelijkheid. “Ons ontwerp zat op dat vlak eigenlijk al goed in elkaar, want we hebben alles op hetzelfde niveau aangelegd. Er zijn weinig obstakels, en waar nodig hebben we de geleidingslijnen voor mensen met een visuele beperking geoptimaliseerd.”
Twee sporen, één ontwerp
Het project stond niet op zichzelf. Parallel liep een mobiliteitstraject bij een ander studiebureau, dat het voorstel deed voor de enkelrichtingsstructuur in het dorp. Criel: “Wij hebben die structuur vervolgens concreet vormgegeven en ons infrastructuurontwerp daarop afgestemd.”
Meest gelezen
Bij het thema van dit artikel betrokken organisaties
Meer artikelen met dit thema
Marktplein Hardenberg: eerst iedereen aan tafel, dan pas een schep in de grond
2 okt om 07:55 uurHet Marktplein was nog geen dag open, toen er al dertig kinderen in de fonteinen stonden te spetteren, terwijl…
Routes in Great Places: beleving en comfort zijn te ontwerpen
30 sep om 09:45 uurPrecies tien jaar geleden kwam het handboek Prettige Plekken uit met ontwerp- en planningsrichtlijnen voor een…
Samen spelen is nog lang niet in elke gemeente mogelijk
29 sep om 11:51 uurEen speelplek waar een kind in een rolstoel gewoon mee kan doen met de rest van de buurt: in bijna de helft van…
Heusden vervangt 150 speeltuintjes door ruim 100 beweeg- en ontmoetplekken
28 sep om 10:00 uurWaar in Heusden nu nog speeltoestellen voor basisschoolkinderen op plat gemaaid gras staan, komen de komende…
Meer dan verlichting: een huiskamergevoel op het voorplein van metrostation Slinge
25 sep om 11:00 uurHet signaal vanuit de bewoners rondom metrostation Slinge in Rotterdam was al langere tijd hetzelfde: de…
Scorecard koppelt theorie aan praktijk voor koele plekken in Rotterdam
24 sep om 11:00 uurKoele plekken in de stedelijke buitenruimte zijn essentieel om hittestress te verminderen, maar de kennis om ze…
Gemeenten zetten de voetganger steeds vaker op één, maar waar is de data?
23 sep om 11:05 uurSteeds meer gemeenten omarmen het STOMP-principe en willen de voetganger centraal zetten. Toch ontbreekt vaak…
Ruimtemakersindex maakt BOSS concreet en toepasbaar
22 sep om 15:00 uur"In gelul kun je niet wonen." Met die uitspraak zette de Amsterdamse oud-wethouder Jan Schaefer ooit haarscherp…
