Ruimte voor water, ruimte voor verbeelding

In het vorig jaar verschenen boek van de Britse schrijver Robert Macfarlane ‘Leeft een rivier?’, staat een prachtige beschrijving van de geboorte van een rivier. Op beeldende wijze beschrijft Macfarlane een proces van duizenden jaren opkomende en terugtrekkende gletsjers, van geologische processen met krakende en piepende steenlagen waar water traag z’n weg naar beneden zocht, ruimte maakte, gezuiverd werd om ten slotte aan de oppervlakte te verschijnen en daar de dorst te lessen van onze geschiedenis.  

Het water werd eeuwenlang door ons vereerd: de bron van het water deed ertoe, de loop deed ertoe! Die geschiedenis ligt echter al even achter ons en we zijn vergeten wat ons ‘wezenlijk’ voedde. Dit besef bekroop mij steeds meer de afgelopen drie jaar waarin ik als stedenbouwkundige aan de Regionale Sponsstrategie heb gewerkt van de Regio Zwolle. Als ontwerper in een wereld van watertechnici zoekend naar mijn rol. Soms ongemakkelijk, want wat mag en kan ik zeggen? Ik ontbeer immers alle feitelijke waterkennis. Wel kon ik mijn ogen de kost geven en ik zag hoe het water alleen in de hoger gelegen natuurgebieden mocht inzijgen, hoe het vervolgens in de grote agrarische gebieden nog net het gras mocht voeden om daarna pijlsnel te worden afgevoerd richting IJsselmeer.  

‘Het water werd eeuwenlang door ons vereerd. We zijn vergeten wat ons ‘wezenlijk’ voedde’

Met die observaties ontstond er ruimte voor verbeelding. En die verbeelding bleek waardevol in de lastige gesprekken die met elkaar gevoerd moesten worden in de Regionale Sponsstrategie. Het beeld bevrijd je van obstakels, geeft zicht op een lonkend perspectief en zet je in beweging. Het betekent immers nogal wat om een systeem en daarmee een cultuur die we volledig naar ons hand hebben gezet, weer los te laten. Een cultuur verander je met verbeelding, met verhalen.  

Met de kennis van de sponsstrategie en terug in mijn eigen bubbel van stedelijke gebiedsontwikkeling ervaar ik dat er nog heel wat verbeelding én geduld nodig is. Bouwen, bouwen, bouwen … maar ruimte voor water en groen heeft nog geen waarde, maar vooral een prijs. Het straatbeeld moet wel groener, maar geconfronteerd met de dalende percentages voor uitgeefbare bouwgrond is de reflex: “Dit kan nooit uit!” En die reactie kennen we van projectontwikkelaars en planeconomen, maar tijdens participatieavonden hoor ik dit zelfs uit de monden van omwonenden. Hè, die zag ik niet aankomen!? “Beste stedenbouwkundige, …wees realistisch! Mensen willen een woning mét een parkeerplaats en het liefst twee (of meer)!”  

We kennen de waarde van water en groen als uitzicht. Maar voor de bron van het water en de loop van het water moet in onze cultuur nog een diep besef ontwikkeld worden. 

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 1/2026. Je leest deze editie gratis in onze digitale bibliotheek.