Arnhem maakt serieus werk van klimaatadaptatie

Het water stroomde op 28 juli 2014 na een bui met 80 tot 130 millimeter regen door haar eigen straat. Cathelijne Bouwkamp, toen GroenLinks-fractievoorzitter in de gemeenteraad, woont/de in een zogeheten putgebied, zag dat het water van voordeur tot voordeur stond en ook diverse kelders vulde. Bouwkamp licht toe: “Door de grote hoogteverschillen in Arnhem waren de effecten extra groot. Wateroverlast stond in één keer op de kaart en we zijn meteen aan de slag gegaan met de Aanpak wateroverlast in Arnhem-Noord, een voorloper van de bredere, actuele Uitvoeringsagenda Klimaatadaptief Arnhem.” 

Plannen echt uitvoeren 

“De grote verdienste van Arnhem schuilt erin”, volgens Bouwkamp, “dat politieke ambities en bijbehorende investeringen zijn gekoppeld aan technische kennis. Daardoor staat het beleid niet alleen goed op papier, maar wordt dat ook echt uitgevoerd. Je ziet dat vooral terug in herstructureringen en gebiedsontwikkelingen, zoals Schaapsdrift. We bekijken vooraf hoe je zo’n gebied inricht om met een goede opvang en afvoer echt grip te krijgen op al dat water. Dat kan bijvoorbeeld met infiltratieputten, met groenblauwe aders door een wijk of door een straat zo in te richten dat het water niet de huizen in stroomt, maar naar een naastgelegen park.” 

In de loop der jaren heeft Arnhem hiervoor forse bedragen vrijgemaakt. Zoals twee klimaatfondsen voor klimaatadaptatie en -mitigatie van 10 en 12,5 miljoen euro, en ook vele extra miljoenen voor vergroening. Bouwkamp: “Je moet ervoor zorgen dat je niet alleen weet wat je moet doen, maar ook de middelen hebt voor de uitvoering. Wij vinden dat tevens belangrijk, omdat je met klimaatadaptieve maatregelen ook meteen zorgt voor een waardevolle investering in de leefomgeving van mensen.” 

Met de Arnhemse Strategie Klimaatadaptatie (2020 - 2030) en de al aanwezige technische kennis bij de ambtenaren, maakte de stad recent snel grote sprongen. Een aanpak die zelfs de wereldpers haalde. Cathelijne: “Onze aanpak blijkt voor veel internationale steden een goed voorbeeld van hoe je met duidelijke ambities ook echt iets doet en bereikt. Zoals mijn ambitie om de verharding in de stad met tien procent te laten afnemen. Als wij nu een weg opnieuw aanleggen, proberen we altijd een tiende minder aan verharding terug te leggen. Het is heel mooi om te zien dat zoiets heel goed werkt.” 

Arme en warme wijken 

Naast de waterkwesties vraagt Cathelijne ook nadrukkelijk aandacht voor de zomerse hitteproblematiek, die vooral kwetsbare Arnhemmers raakt. Cathelijne: “Na een aantal hittegolven is Arnhem metingen gaan doen met kenniscentra als de Wageningen Universiteit & Research. Op versteende plekken zonder schaduw bleek de temperatuur schrikbarend hoog te kunnen oplopen, maar dat viel wel weer mee met water en groen in de buurt. Als je eerst langs een sloot met bomen loopt en dan in een straat met veel bebouwing, voel je echt het temperatuurverschil. Voor veel mensen is die hitte niet erg, maar jonge kinderen, ouderen of mensen met een zwakke gezondheid kunnen daar serieuze gezondheidsklachten van krijgen.” 

De armste wijken zijn bovendien vaak de warmste wijken, aldus Cathelijne. Het verbinden van klimaatadaptatie aan sociale aspecten is daarom een belangrijke drager van het beleid in Arnhem. Zo vroegen mensen in de wat oudere volkswijk Klarendal om een groene ontmoetingsruimte in de buitenlucht. Cathelijne: “Er was slechts een heel klein, versteend pleintje zonder bankjes. We zijn nu een afgeschreven sporthal aan het slopen om daar een groene buitenruimte te creëren. Zo maak je fundamenteel andere keuzes en laat je zien dat de politiek niet altijd de oude weg bewandelt. In de integrale, klimaatadaptieve opgave is groen nu het leidende thema om de hele stad te verbeteren.” 

Wetenschap 

Dankzij het onderzoek Eco-Systeem-Stad (TKI) kreeg Arnhem de bevestiging dat de stad ook echt een goede koers vaart. De studie leverde bovendien nieuwe handvatten op voor het beleid. De wetenschappelijke samenwerking is volgens Cathelijne goed terug te zien in de omgeving van het Stadstheater. “Die wordt nu ingericht als een soort stadsoase met een plek voor rust en verkoeling in de drukke, warme binnenstad. En dat mede dankzij de opvang van regenwater in infiltratieputten. Dat doen we op veel meer plekken in de stad, zodat je in droge perioden het groen toch van water kunt voorzien.” 

“Bij dit soort opgaven is het belangrijk om ruimte te maken voor nieuwe of wetenschappelijke experimenten. Als we alleen doen wat we al kennen en wat bewezen is, krijg je nooit goede technische innovaties. Zo vangen we op een plein in Klarendal water op in speciale kratten onder het groen voor de woningen. Dit zorgt voor een koele plek en de planten die er staan, hoeven we zelf geen water meer te geven. We merken overigens wel dat er in Nederland, en zeker in Arnhem, weinig ruimte is. Bestaande wijken zijn ooit op basis van heel andere opgaven ontworpen. Daarom bekijken we heel goed hoe zo’n wijk eruitziet en of er op basis van de 3+30+300-regel voldoende groen aanwezig is.” 

Op die manier klimaatadaptief én natuurinclusief ontwerpen is nu in Arnhem een voorwaarde in nieuwe gebiedsontwikkelingen. Dat beleid blijft niet zonder gevolgen. De stad scoort goed als aantrekkelijke woonstad. Cathelijne: “Daardoor kunnen we ontwikkelaars er makkelijker van overtuigen dat natuurinclusief bouwen goed is voor hun projecten.” De waardering uit de gemeenschap groeit ook. “Zeker omdat we werken met Wijkgroenagenda’s, waarbij we met bewoners rondlopen in hun wijk. Zij zijn de experts in hun woonomgeving. We geven ze eerst informatie over klimaatadaptatie, biodiversiteit en de mogelijkheden, en vragen dan waar ze groen willen toevoegen en wat ze van de gemeente nodig hebben om dat te realiseren.” 

Wijkgroenagenda 

“Met deze Wijkgroenagenda’s laten we ook onze interne afdelingen zien hoe belangrijk het voor bewoners is dat je aandacht hebt voor groen. Zo wordt het beleid snel integraler. Met wonen, parkeren en buitenspelen is het leven voor de mensen natuurlijk ook integraal. Bij de gemeente gaan daar verschillende afdelingen over, wat altijd lastig is om uit te leggen aan inwoners. Klimaatadaptatie is echter bij uitstek integraal, zodat iedereen binnen de organisatie moet weten dat zij ook met andere afdelingen moeten praten.”  

“In het laatste coalitieakkoord in Arnhem”, vertelt Cathelijne tot slot, “stond dat we de stad radicaal gaan vergroenen. Dat we het echt anders doen, heeft wel iets betekend binnen de gemeentelijke organisatie. ‘Radicaal’ betekent niet af en toe een leuk boompje erbij, maar grondig beleid maken vanuit de groene en klimaatadaptieve stad. Je neemt dan in al je werk veel meer zaken mee vanuit de basis, de inwoners. Als dat bij iedereen tussen de oren zit, gaat het veel soepeler. Mede dankzij die Wijkagenda’s kunnen wij snel met de uitvoering starten. Arnhemmers zijn nu heel vaak verbaasd dat wij zo snel handelen.” 

Dit artikel is verschenen in Straatbeeld 1/2026. Lees meer van Straatbeeld in onze digitale bibliotheek.