RIVM publiceert vuistregels voor inrichten gezonde leefomgeving

RIVM ontwikkelde de vuistregels gemeenten en provincies houvast te bieden bij het maken van ruimtelijke keuzes en ze te helpen belangen zorgvuldig af te wegen. Hoewel ze juridisch niet bindend zijn, vormen ze wel een goed onderbouwd kader voor motivatie en verantwoording.

De vuistregels zijn ingedeeld in categorieën: er zijn vuistregels voor bewegen en voor groen, daarnaast heeft het RIVM handvatten opgesteld voor ontmoeten. 

Afstandsvuistregels: bewegen dichtbij

RIVM stelt  als 'hoofdvuistregel' dat 25 procent van de openbare buitenruimte bestemd is voor bewegen, spelen en sporten in de openbare ruimte. Uit data-analyses blijkt dat mensen die meer dan 25 procent beweegvriendelijke openbare ruimte in een straal van 1.000 meter om hun huis hebben vaker voldoen aan de beweegrichtlijnen.

Naast de hoeveelheid ruimte, zijn afstanden tot voorzieningen cruciaal om bewegen te stimuleren. Kunnen bewegen, spelen en sporten vlakbij, op loop- of fietsafstand, kunnen bijdragen aan meer actieve verplaatsingen. De vuistregels van RIVM geven daarom de volgende maximale loop- of fietsafstandenvanaf de woning:

• 200 meter tot een speelplek voor kinderen t/m 12 jaar
• 400 meter tot een beweeg- of sportplek voor 12 jaar en ouder
• 300 meter tot aaneengesloten beweeggroen (minimaal 1 hectare)
• 800 meter tot basisvoorzieningen (supermarkt, huisarts, basisschool, OV-halte)
• 1.500 meter tot minimaal drie typen formele sportaccommodaties

Deze afstanden zijn gebaseerd op wetenschappelijke inzichten en praktijkervaringen, en sluiten aan bij de reisbereidheid van verschillende doelgroepen. 

Het RIVM benadrukt dat een beweegvriendelijke omgeving méér is dan een paar speelplekken of een fietspad. Het is een samenhangend geheel waarin de openbare buitenruimte zodanig is ingericht dat mensen worden gestimuleerd tot bewegen: van actieve mobiliteit naar werk of school, tot recreatief wandelen in het park en sportieve activiteiten op het plein. De fysieke inrichting – zoals stoepen, fietspaden, speelplekken en beweeggroen – vormt de basis.

Praktische vertaling voor gemeenten en ontwerpers

Voor de vertaling naar de praktijk heeft Kenniscentrum Sport & Bewegen de vuistregels gekoppeld aan de BVO-bouwstenen en ontwerpprincipes, met als resultaat een inrichtingskader beweegvriendelijke omgeving. Dit kunnen gemeenten en ontwerpers als kapstok gebruiken voor beleid en ontwerp van een beweegvriendelijke omgeving.

Lees het artikel van het Kenniscentrum Sport en Bewegen hierover.

Vuistregels groen; onderbouwd vanuit gezondheid

Ook voor groen bestaan geen harde normen waar in het planproces rekening moet wordne gehouden. Er zijn wel vuistregels als de 3-30-300-regel en de handreiking GIOS (Groen In en Om de Stad) in gebruik, maar een robuuste gezondheidskundige onderbouwing lijkt beperkt. RIVM stelde als uitbreiidng en onderbouwd vanuit gezondheid, de volgende vuistregels op:

• Zicht op groen vanuit iedere woning
• 30 procent boomkroonbedekking op buurtniveau, met aandacht voor soorten en locatie
• Op maximaal 300 meter lopen van elk huis is een groengebied
• Er is 350-500 m2 groene ruimte per woning binnen een straal van 5 kilometer

Handvatten voor ontmoeten: verblijven, verplaatsen en vermaken

Ontmoeten krijgt steeds een grotere plek bij de inrichting van de openbare ruimte. Ontmoeting bevordert de mentale gezondheid, versterkt de sociale cohesie, bevordert een gevoel van gemeenschap in buurten en ondersteunt sociale structuren binnen de bebouwde omgeving.

Omdat de wetenschappelijke onderbouwing nog beperkt is, zijn er op dit moment geen eenduidige, meetbare richtlijnen beschikbaar om vuistregels voor ontmoeten te formuleren. Daarom kiest RIVM voor een set praktische handvatten en randvoordwaarden voor gemeenten en GGD’en. Deze handvatten bieden een richtinggevend kader, gebaseerd op beschikbare kennis bij experts, academische en grijze literatuur en praktijkervaring. De handvatten voor ontmoeting zijn verdeel over drie hoofdpunten:

Verblijven:

• Ruimte om te pauzeren
• Menselijke maat
• Passend zitmeubilair

Verplaatsen:

• Loopnetwerk
• Oriëntatiepunten

Vermaken:

• Ruimte voor vrije invulling
• Mix van functies
• Aanleiding voor gesprek

-> de publciatie 'Een gezonde inrichting van de openbare buitenruimte: vuistregels voor bewegen, groen en ontmoeten' is hier te downloaden